Να και κάτι πρωτότυπο! Η ιστορία της αναζήτησης των θεμελίων των μαθηματικών μέσα από ένα καλοσχεδιασμένο κόμικ, με πρωταγωνιστή τον αγαπημένο μου Bertrand Russell, τον νομπελίστα φιλόσοφο. Από τις μυθιστορηματικές σελίδες του Logicomix παρελαύνουν όλοι οι φιλόσοφοι της λογικής: Kurt Goedel, Ludwig Wittgenstein, Alfred Whitehead, Gottlob Frege, Hilbert, Cantor και πολλοί άλλοι - όλοι αυτοί, στους οποίους οι ενασχολήσεις, οι προβληματισμοί, και οι στοχασμοί τους ήταν τέτοιοι, που ο μέσος σημερινός άνθρωπος θα τους εξασφάλιζε την ταμπέλα 'θεοπάλαβοι χασομέρηδες' - πράγμα αδιάφορο γιατί την είδαμε και την προκοπή του 'μέσου μυαλωμένου ανθρώπου'.

Όταν σαν μαθητές πρωτοακούμε το παράδοξο του Επιμενίδη του Κρητικού που λέει ότι "οι Κρητικοί λένε πάντα ψέματα", σαν συνειδητοποιούμε ότι η πρόταση αυτοαναιρείται και δεν στέκει (αφού ο Επιμενίδης είναι κρητικός και άρα σύμφωνα με την πρότασή του λέει ψέματα) εντυπωσιαζόμαστε λίγο από το ταχυδακτυλουργικό και πάμε παρακάτω. Όμως δεν είναι απλώς ένα ταχυδακτυλουργικό: είναι ο ήχος μιας κανονιάς στα θεμέλια των μαθηματικών και της λογικής...

Να γιατί, με απλά λόγια: Το ιερό δισκοπότηρο στα μαθηματικά ήταν να αποδειχθεί η αποδειξιμότητα κάθε μαθηματικής πρότασης. Αν αποδεικνυόταν αυτό, τότε θα μπορούσε να στηριχθεί όλο το μαθηματικό οικοδόμημα σε γερά θεμέλια και να επεκταθεί περαιτέρω. Ο Kurt Goedel απέδειξε όμως με το θεώρημα της μη-πληρότητας ότι υπάρχουν μαθηματικές προτάσεις που δεν μπορούν να αποδειχθούν και άρα μένουν να αιωρούνται, ορθές πάνω από το μαθηματικό οικοδόμημα που προκύπτει από τα θεωρήματα που στηρίζονται στα λίγα αξιώματα.

Ή για να το θέσουμε αλλιώς: Από τα λίγα αξιώματα, με συνδυασμούς τους προκύπτουν με αυστηρά μαθηματικό τρόπο κάποια θεωρήματα που οι συνδυασμοί τους με άλλα θεωρήματα και αξιώματα δίνουν κι άλλα θεωρήματα και έτσι συνεχώς η μαθηματική γνώση πλουτίζεται και με νέες ανακαλύψεις. Όσοι πριν τον Goedel θέλησαν να θεμελιώσουν τα μαθηματικά, πίστεψαν ότι με αυτή τη μέθοδο θα μπορούσε όλη η Αλήθεια των Μαθηματικών να εμφανιστεί. Είχαν δυστυχώς άδικο. Ένα παράδειγμα: Πέρα από το 2, δεν έχουν βρεθεί ζυγοί πρώτοι αριθμοί. Αν ο Goedel είχε αποδείξει ότι όλες οι μαθηματικές προτάσεις μπορούν να αποδειχθούν, τότε θα είχε νόημα να ψάξουμε να βρούμε την απόδειξη της πρότασης "Δεν υπάρχουν ζυγοί πρώτοι αριθμοί, πλην του 2". Ενώ τώρα επιπλέον της αβεβαιότητας μήπως ο επόμενος πρώτος αριθμός μας βγεί ζυγός, έχουμε και την αβεβαιότητα μήπως η πρόταση όντως ισχύει, αλλά δεν υπάρχει απόδειξη οπότε μάταια την ψάχνουμε.

Λίγα λόγια για το τρομακτικής σημασίας θεώρημα της μη-πληρότητας του Goedel:
"Ένα σύστημα δεν μπορεί να είναι πλήρες και συνεπές"
Εξήγηση:
πλήρες σύστημα -> ό,τι είναι αληθές μπορεί να αποδειχθεί με λογικούς συμπερασμούς
συνεπές σύστημα -> δεν μπορούν να δημιουργηθούν/εκφραστούν μέσα του αντιφάσεις

Άποψή μου είναι ότι το θεώρημα της μη-πληρότητας του Goedel έχει δυσάρεστες φιλοσοφικές συνέπειες. Εννοεί ευθέως ότι υπάρχουν αλήθειες που δεν μπορούμε να τις φτάσουμε με τη λογική μας. Μπορούμε ίσως να ψηλαφήσουμε την ενδεχόμενη ορθότητά τους μέσω των τεκμηρίων τους, αλλά ποτέ να την αποδείξουμε. Από αυτή τη μικρή χαραμάδα, δεν θέλει πολύ κόπο για να γλιστρίσει μέσα ο μυστικισμός και η θεολογία. Είναι το ιδανικό πάτημα για κάποιον που έχει ως μόνα εφόδια μερικές ενδείξεις, να θέλει να δεχθούμε την όποια πίστη του ως Αλήθεια, μόνο και μόνο επειδή ίσως είναι από τις περιπτώσεις που δεν μπορούμε απαραίτητα να φτάσουμε εκεί με την λογική.

Αν υποθέσουμε (και θα ήταν μια δίκαιη υπόθεση) ότι όλα ανάγονται σε μαθηματικά, είναι προφανές ότι ο κόσμος, το σύμπαν, πρέπει να είναι συστήματα συνεπή. Άρα, το νόημα του κόσμου, το νόημα της ύπαρξης πρέπει να είναι η κορωνίδα των θεωρημάτων, το τελικό συμπέρασμα από όλους τους συνδυασμούς αξιωμάτων - η κορυφή του λογικού οικοδομήματος. Το οποίο μόλις προκύψει σαν προϊόν σκέψης, το σύστημα θα έχει γίνει πλήρες - άρα ασυνεπές. Άτοπον. Άρα το σύμπαν δεν έχει λόγο ύπαρξης, δεν έχει νόημα. Άρα αν θέλουμε σώνει και καλά να βρούμε λόγο ύπαρξης πρέπει να καταφύγουμε σε κάτι εκτός κόσμου για να τον νοηματοδοτήσει, αποφεύγοντας το παράδοξο, και γεννώντας ένα Θεό, ένα τραγικότερο δηλαδή παράδοξο, όπως συνέβη και στον Wittgenstein.

Το μεγαλύτερο μυθιστόρημα που διάβασα ποτέ μου - 1241 σελίδες, σε 4 τόμους! Σε αυτές τις σελίδες, με τερατώδεις δόσεις όχι βαρετής ομολογώ φλυαρίας, ξετυλίγονται οι παράλληλες ιστορίες της Άννας Καριένινας και του Κωνσταντίν Ντμίτριτς Λιέβιν.

Η Άννα Καριένινα, παντρεμένη με τον Αλιεξέι Καριένιν, τελείως ανέραστο, εντόνως θρησκευόμενο και βαρετό τύπο, καριερίστα ανώτερο δημόσιο υπάλληλο και Χριστιανό, γνωρίζει τον έρωτα που είχε στερηθεί τόσα χρόνια με τον Κόμη Βρόνσκυ, στρατιωτικό και φίλο του Αμπλόνσκη που ήταν αδερφός της Άννας. Ο Αμπλόνσκη, ερωτύλος μπαγαπόντης και τρυφηλός καλοπερασάκιας είναι παντρεμένος με την Ντόλη που συχνά απατάει, ενώ έχει φίλο τον Λιέβιν ο οποίος έχει ένα μεγάλο έρωτα: την Κίτυ η οποία είναι αδερφή της Ντόλης. Η Κίτυ αρχικά θέλει τον Κόμη Βρόνσκυ όμως εκείνος αφού παίζει μαζί της την παρατάει, αυτή αρρωσταίνει βαριά ενώ αυτός συναντάει την μοίρα του: την Άννα. Μετά η Κίτυ υποκύπτει στον Λιέβιν και ζούνε καλά στο χωριό, αν εξαιρέσουμε τις περιστασιακές ζηλοτυπίες και υπαρξιακές υστερίες του Λιέβιν.

Όταν διάβασα το πρώτο μέρος του πρώτου τόμου, αναρωτήθηκα που πάει το πράμα, και πως αυτό το έργο θα εξελιχθεί στο μεγαλειώδες έργο που υποτίθεται είναι, όπως και όλα τα κλασσικά. Στο πρώτο μέρος λοιπόν του πρώτου τόμου κάνουμε μια γνωριμία με τους ήρωες και τους αλυσιδωτούς έρωτές τους. Διαβάζουμε για τον έρωτα του Λιέβιν με την Κίτυ, τον έρωτα της Κίτυ με τον Βρόνσκυ, τον έρωτα του Βρόνσκυ με την Καριένινα, καθώς και για τις απιστίες του Αμπλόνσκη που παραλίγο να τον χωρίσουν από την Ντόλη. Είχα σημειώσει τότε, ότι δεν βρίσκω πως θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μεγάλο έργο. Βέβαια υπήρχαν άλλοι 3 1/2 τόμοι μπροστά.

Εν μέσω κοσμικών εκδηλώσεων, γκαλά, σουαρέ, δείπνων και τη συναφή αργόσχολη επιφανειακότητα των αριστοκρατών, η Άννα μένει έγκυος από τον Βρόνσκυ, ενώ ταυτόχρονα αρχίζει να μισεί τον Καριένιν, μια και η πρωτόγνωρη σαν αίσθημα, αγνή και ενθουσιώδης αγάπη της προς τον Βρόνσκυ ξεσκεπάζει τη λανθάνουσα μέχρι τούδε απέχθειά της προς την συμβατικότητα της σχέσης της με τον Καριένιν, μια απέχθεια που είχε προκύψει σαν το απόσταγμα της ένθεν-κακείθεν έγγαμης αδιαφορίας τους. Ο Καριένιν αρχικά υποψιάζεται από τις φήμες ότι κάτι συμβαίνει με τους δυο τους, και αφού σιγουρεύεται, λέει στην Άννα να συνεχίσουν να παριστάνουν τους μονιασμένους ώστε να μην σπιλωθεί το όνομά του και ακολούθως η καριέρα του που είναι το μόνο πράγμα που τον ενδιέφερε στη μίζερη, μεγαλοδημοσιοϋπαλληλική ζωή του. Η Άννα ζητάει διαζύγιο για να μπορέσει να βρεθεί με τον αγαπημένο της Βρόνσκυ αφού τεχνικά ακόμα και το παιδί της μαζί του, θεωρείται του Καριένιν. Χώρια που τα ήθη της κοινωνίας δεν επιτρέπει να εμφανίζονται στην κοσμική ζωή μαζί. Αλίμονο.

Ταυτόχρονα, κάπου σε ένα ρωσικό χωριό, ζει και ο Λιέβιν, ο φίλος του Αμπλόνσκη (ο φίλος του Βρόνσκυ και αδερφός της Καριένινας), μεγαλοτσιφλικάς, γεροντοπαλίκαρο ετών περίπου 35. Αυτός από παιδί αγαπάει την Κίτυ με ένα αίσθημα δυνατό, αλλά με έντονο σκοπό το γάμο. Παρόλα αυτά είναι ένα αίσθημα εξιδανικευμένο, βαθύ, γεμάτο δέος και καρδιοχτύπι. Δέχεται ωστόσο μεγάλο χτύπημα όταν κάνει πρόταση στην Κίτυ και εκείνη αρνείται λόγω του έρωτα και της ελπίδας που έχει με τον Βρόνσκυ εξαιτίας των επιπόλαιων παιχνιδιών του τελευταίου. Κάποια στιγμή, ξαναβρίσκεται Λιέβιν και Κίτυ, αφού η Κίτυ ανάρρωσε μετά την κοροϊδία του Βρόνσκυ, και τα φτιάχνουν: εδώ ο Τολστόι έχει μια πολύ παιχνιδιάρικη και συγκινητική περιγραφή που μ' άρεσε. Από εκεί και πέρα όλα πάνε καλά για αυτούς, εξαιρώντας όπως είπαμε κάτι υστερίες του Λιέβιν τη μια περί αγροτικής ζωής, και την άλλη περί νοήματος ζωής και θανάτου. Παρεμπιπτόντως, ο Λιέβιν, που γενικά είναι παράξενος τύπος, είναι ο πρώτος άθεος που προσπαθεί διακαώς να πιστέψει στο Θεό, αλλά δεν τα καταφέρνει με τίποτα.

Σε κάποια άλλη γωνία της μητέρας Ρωσίας, η Άννα ζητάει διαζύγιο από τον Καριένιν και εκείνος της το αρνείται – τότε αρχίζει το γλίστρημα της στην άβυσσο. Ο Καριένιν, μια ψυχρή υπηρεσιακή μηχανή, αδιάφορος και ξένος προς αισθήματα, μισιέται από την Άννα. Κατά τη διάρκεια μιας μεγάλης αρρώστιας της Άννας, ο Καριένιν αποδεικνύεται στιγμιαία και μεγαλόψυχος και με αισθήματα, και η Άννα συνεχίζει να τον μισεί, για τις αρετές του αυτή τη φορά. Σκέφτομαι παραταύτα μήπως ο παγερός Καριένιν ήταν αποτέλεσμα της Άννας, δεν επιβεβαιώνεται όμως. Πάντως σημείωσα σε κάποια στιγμή ότι δεν θα εκπλαγώ αν μάθω ότι η σχέση τους ήταν προξενιό. Στην επόμενη σελίδα επιβεβαιώθηκα - άλλο ένα επιτυχημένο προξενιό. Πάντως ο Καριένιν ήξερε υποσυνείδητα πως εξαιτίας του η Άννα έφυγε από κοντά του και γι'αυτό υποσυνείδητα πάλι την είχε συγχωρήσει. Στο συνειδητό όμως επίπεδο, προκειμένου να μην δεχτεί το φταίξιμο του εαυτού του που η Άννα αναζήτησε αλλού τον έρωτα, πίστευε ότι τη συγχώρεσε παρόλο το όλο-δικό-της φταίξιμο γιατί ήταν πολύ καλός χριστιανός. Έτσι και η μνησικακία του εξαιτίας της οποίας δεν της έδινε διαζύγιο έβρισκε άλλοθι στην πίστη του: ους ο Θεός συνέζευξε, Αλιεξέι Αλιεξάντροβιτς Καριένιν μη χωριζέτω...

Προς το τέλος, στον τέταρτο και τελευταίο τόμο, η Άννα, που μέχρι τώρα σαν χαρακτήρας ήταν εύστροφη, εγκρατής και σοβαρή, αρχίζει να λυγίζει κάτω από την πίεση, την ασάφεια και αοριστία της ζωής της (αφού ο Καριένιν παρά τις προσπάθειες δεν έδινε διαζύγιο) και αρχίζει τις ζηλοτυπίες προς τον Βρόνσκυ, αρχίζει να μιλάει μόνη της, και να αναζητά απεγνωσμένα διέξοδο. Οι καυγάδες με τον Βρόνσκυ γίνονται καθημερινοί και κλιμακούμενοι, ενώ μετά από ένα χωρισμό τους, η Άννα πλέον γλιστρά στην παράνοια, μισεί όλο τον κόσμο και μαζί του την ματαιότητα που τον περιβάλλει. Βρίσκω πάντως ότι οι μεταπτώσεις του χαρακτήρα της είναι αδικαιολόγητες και ασυνεχείς, πράγμα που τείνω περισσότερο να το προσάψω στον Τολστόι, παρά στην Άννα.

Ο Τολστόι, παρόλη την έκταση του μυθιστορήματός του, μας παρουσιάζει τους χαρακτήρες αρκετά ρηχούς (πλην του Λιέβιν που κάτι τον τρώει). Κανείς τους δεν ζει συνειδητά, δεν έχει το παραμικρό υπαρξιακό, πλην μιας φοράς, όπου ο Βρόνσκυ συναντάει ένα ανόητο πρίγκηπα και κάνει κάποιες σκέψεις αλλά και πάλι πολύ επιφανειακά. Μπορεί βέβαια έτσι να είναι οι χαρακτήρες, δικαίωμά τους, αλλά και ο Τολστόι δεν νομίζω ότι τους ψυχαναλύει καθόλου. Επίσης, παρενθετικά κατά τη διάρκεια του μυθιστορήματος παρουσιάζονται κάποια ζητήματα τρέχοντα της Ρωσίας, όπως η αγροτική ανάπτυξη και ο εκρωσισμός της Πολωνίας, τα οποία όμως και αυτά παρουσιάζονται επιφανειακά. Μια ενδιαφέρουσα συζήτηση που ο Τολστόι σκότωσε νωρίς, ήταν όταν μαζεμένοι οι αριστοκράτες, μετά από κυνήγι και διασκεδάσεις, φιλοσοφούσαν περί της κοινωνικής αδικίας που αυτοί τα έχουν όλα και λιώνουν στις διασκεδάσεις, ενώ οι χωρικοί μοχθούν και κοπιάζουν. Πάλι με προφάσεις η συζήτηση διακόπηκε πριν εντρυφήσουμε στις σκέψεις τους. Ίσως ο Τολστόι ήθελε να πει ότι δεν είχαν σκέψεις. Ίσως. Ίσως να μην είχε ο Τολστόι σκέψεις. Ίσως.

Το μυθιστόρημα κλείνει με τα υπαρξιακά του Λιέβιν, ο οποίος είχε το γονίδιο της φιλοσοφικής αναζήτησης αλλά και της υπαρξιακής υστερίας. Το λέω, γιατί σκεφτόταν καμιά φορά να αυτοκτονήσει, πράγμα που θα ταίριαζε περισσότερο σε κάποιον γενικώς βασανισμένο στη ζωή και όχι σε καλοβολεμένο που απλώς δεν βρίσκει πειστική απάντηση στα υπαρξιακά του. Ποιος είμαι, που πάω, ποιο το νόημα, όλοι θα πεθάνουμε, άρα τι; Αλλά ακόμα περισσότερο βασάνιζε τον Λιέβιν το παράδοξο του να μην προκύπτει από τίποτα και πουθενά νόημα στη ζωή, και παρόλα αυτά οι άνθρωποι να είναι τόσο γεμάτοι θέληση για ζωή.

Στις τελευταίες 40 σελίδες του μυθιστορήματος, είναι λοιπόν το πιο ενδιαφέρον κομμάτι: Οι προσπάθειες ενός ανθρώπου που όλα του είχαν πάει καλά στη ζωή του, να βρει το απώτερο νόημα αυτής. Ο Τολστόι, επιδίδεται δια του Λιέβιν σε ένα χειμαρρώδες προσηλυτιστικό χριστιανικό κήρυγμα, όταν εμφανίζει τον Λιέβιν να αποκτάει πίστη δια του αγγέλου της αποκάλυψης (με τη μορφή ενός χωρικού) που του είπε ότι πρέπει κανείς να ζει 'για την ψυχή του, και για το Θεό'. Εκεί βρήκε ο Λιέβιν όλες τις απαντήσεις που ζητούσε και πίστεψε. Μου θύμισε το ανέκδοτο με το νόημα της ζωής και το ποτάμι.

Το αστείο είναι ότι η απάντηση που γέμισε και ηρέμησε τον Λιέβιν ήταν απλώς σημειολογικού χαρακτήρα: Ο Λιέβιν ήταν ακριβοδίκαιος και ένα εσωτερικό αίσθημα τον καθοδηγούσε πάντα να κάνει το σωστό και το δίκαιο αποσκοπώντας στο γενικότερο καλό, αλλά εκεί αδυνατούσε να δει την απάντηση! Την είδε όταν του είπε ο χωρικός για Ψυχή και Θεό σε ένα συγκείμενο που περιέγραφε ακριβώς τη ζωή του Λιέβιν! Με λίγα λόγια, ο χωρικός μετέφρασε τη ζωή που ούτως η άλλως έκανε ο Λιέβιν σε θεολογικούς όρους που του δικαιολογούσαν πλέον το να πιστέψει! Ο Λιέβιν έχει ένα βασικό πρόβλημα: αδυνατεί να δει το κοινό καλό ως κάτι από το οποίο και ο ίδιος μπορεί να κερδίσει (δευτερογενώς) και άρα θεωρεί ότι το κοινό καλό ως σκοπός ζωής με τίποτα δεν μπορεί να προκύψει από την λογική σκέψη και άρα απαιτεί υπερβατική απάντηση. (Σκεπτικό που επίσης υποννοεί ότι η λογική σκέψη μπορεί μόνο να μας οδηγήσει στο να κοιτάμε το τομάρι μας – αφήνω ασχολίαστο τον υπαινιγμό ότι μόνο από υπερβατικές πηγές αναβλύζει ηθική).

Ο Λιέβιν επίσης είναι σωστός και ηθικός αλλά σε ένα μικρόκοσμο που εκτείνεται μερικά μίλια γύρω του - προς τον υπόλοιπο είναι τελείως αδιάφορος. Αυτό το σημείο είναι προβληματικό και για μένα: ο κόσμος είναι τόσο μεγάλος και με τόσα προβλήματα που δεν μπορείς να νοιάζεσαι για όλα. Ή, κι αν νοιάζεσαι για όλα, σίγουρα δεν μπορείς να κάνεις κάτι για όλα. Μπορείς όμως να επηρεάζεις τον μικρόκοσμό σου. Αν το έκαναν όλοι, τα προβλήματα όλα θα λύνονταν. Ακριβώς αυτή η λογική μάλλον ήταν υποσυνείδητα ενσωματωμένη στην συμπεριφορά του Λιέβιν, και το αποτέλεσμά της ήταν η αδιαφορία του για ό,τι συμβαίνει εκτός του ευρύτερου οίκου του.

Ωραία και καλά λοιπόν όλα τα τελευταία, γεμάτα προβληματισμό και όμορφα δοσμένα, αλλά ένα SNR = -3.43 για να πεις ότι όλα είναι ατμός, με απογοήτευσε ;-)

Καταρχήν πρέπει να πω ότι τα αγγλικά μου είναι ελαφρώς φτωχά για αυτό το βιβλίο. Άρα ό,τι ακολουθεί παρακάτω σχετικά με την λογοτεχνική αξία του βιβλίου ίσως να μην είναι τελείως ακριβές. Εν πάση περιπτώσει, πρόκειται για ένα μυθιστόρημα γραμμένο σε περίτεχνη γλώσσα, με ένα πολύ διακριτό μπλαζέ ύφος γραφής - το λογοτεχνικό ανάλογο ενός film-noir θα έλεγα. Η γραφή του Le Carre είναι κάπως γυναικεία - ασχολείται αδιάκοπα, και κάπου λίγο κουραστικά ίσως, με τις σκέψεις των ηρώων, υπό τη μορφή των εσωτερικών ερωταπαντήσεων. 'Να έπινα μήπως λίγο τσάι;', αναρωτήθηκε η Ούρσουλα. 'Ίσως καλύτερα χαμόμηλο', ξανασκέφτηκε, 'αν και πάλι θα μου πειράξει τα νεύρα - οπότε καλύτερα γάλα', κατέληξε. Είναι λίγο εκνευριστικό όταν επαναλαμβάνεται το στυλ συνέχεια, πρέπει να παραδεχτείτε. Και κάπου-κάπου, μου θύμιζε και έντονα ρομάντζο - όχι πως έχω διαβάσει, αλλά εικάζω πως έτσι πρέπει να είναι.

Περί της ιστορίας τώρα, είναι ο Issa ο νεαρός Τσετσένος, πειραγμένος θρησκόληπτος, γιός ενός διαβόητου, μακαρίτη πλέον, Ρώσου μαφιόζου, ο οποίος δραπετεύοντας από φυλακές της Τουρκίας, φτάνει στη Γερμανία για να πάρει την περιουσία που είχε αφήσει ο πατέρας του σε μια μικρή τράπεζα της Βιέννης, με σκοπό να την μοιράσει σε κοινωφελή ιδρύματα για να ανακουφίσει αυτούς που καταστράφηκαν για την απόκτηση αυτής της περιουσίας από τον πατέρα του. Ιδιοκτήτης της τράπεζας αυτής, ο χωρισμένος Herr Tommy Brue, ο οποίος κληρονόμησε την τράπεζα μαζί με τους μαφιόζικους λογαριασμούς από τον πατέρα του τον Edward, μακαρίτης και αυτός. O Issa λοιπόν, με δικηγόρο την ευαισθητοποιημένη στα θέματα μεταναστών και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, Frau Annabel Richter, γόνο δικηγορικής οικογένειας, προσεγγίζει τον Herr Tommy για να διεκδικήσουν την κληρονομιά. Ταυτόχρονα, όλες οι μυστικές υπηρεσίες του κόσμου τους έχουν υπό παρακολούθηση γιατί πιστεύουν ότι ο Issa είναι τρομοκράτης και χρηματοδοτεί την τρομοκρατία.

Κατά τη διάρκεια έκθεσης του αναγνώστη στο ζοφερό κόσμο των μυστικών υπηρεσιών, στην ευγενή ενασχόλησή τους με το στήσιμο στοιχείων, με την παγίδευση ενόχων κτλ, αναπτύσσεται και ένα τρυφερό, υπόρρητο ρομάντζο μεταξύ του Herr Tommy και της Frau Annabel. Η οποία Annabel ασυνείδητα ερωτεύεται ελαφρώς τον Issa μια και βγαίνει από ένα χωρισμό, και ο Issa ενσαρκώνει μια τρυφερή αθωότητα και είναι και κυνηγημένος που είναι το επαγγελματικό πάθος της Annabel. Δεν θα ήθελα να γίνω ακατάσχετα πολυλογάς όπως συχνά καταφέρνει να γίνει ο Le Carre, γι'αυτό θα καταλήξω λέγοντας πως η πλοκή κυλούσε τελετουργικά προς ένα τέλος που παρά την ανατροπή του, ήταν εύκολο να το εικάσει κανείς. Η δράση δεν δημιουργούσε την παραμικρή αγωνία, ούτε καν για τους ήρωες - αυτό αντανακλάται και στο γεγονός πως ο τελικός ανθρώπινος στόχος των μυστικών υπηρεσιών, στο τέλος "έπεσε" σχεδόν εν γνώσει του στην "παγίδα" που του στήθηκε, ουσιαστικά παραδινόμενος σε ένα αναπότρεπτο τέλος, λίγο σαν τον κ. Josef K. του Kafka (πάσα βέβαια ομοιότης, εξαντλείται εκεί).

Πάνω στο βιβλίο, και μπρος και πίσω, η έκδοση έχει εκείνες τις συνηθισμένες διθυραμβικές μίνι κριτικές: "Ένα μυθιστόρημα πρώτης γραμμής σχετικά με τους πιο επίμονους ηθικούς και πολιτικούς προβληματισμούς της εποχής μας" - ή "Μια από τις πιο σοφιστικέ φανταστικές απαντήσεις στον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας που έχει δημοσιευτεί". Ακόμα και αν αφαιρέσει κανείς από αυτές τις κριτικές την αναμενόμενη υπερβολή που τις ανάρτησε στο οπισθόφυλλο, πάλι μένω με ένα βιβλίο του οποίου οι πολιτικές αναφορές είναι μηδαμινές, και οι προβληματισμοί trivial και επιφανειακοί. Απόφθεγμα: "Ο νόμος δεν είναι για να προστατεύει τη ζωή, αλλά για να την κακοποιεί". Και έτσι είναι... Γενικώς το μυθιστόρημα, μετά βίας περνάει τη βάση, οπότε μη χάσετε το χρόνο σας.

Μια καλούτσικη βιογραφία του Nikola Tesla ο οποίος υπήρξε αναγνωρισμένα μια από τις δημιουργικότερες και εφευρετικότερες ιδιοφυίες που υπήρξαν ποτέ. Σερβοκροάτης (έλεγε ότι είναι Σέρβος αλλά η ιδιαίτερη πατρίδα του είναι η Κροατία), γεννήθηκε το 1856 στην Κροατία, αλλά έζησε όλη του τη ζωή στην Αμερική. Ο Tesla είναι ο εφευρέτης της δύναμης που κινεί όλο τον κόσμο μας: το εναλλασόμενο ρεύμα και ο πολυφασικός κινητήρας. Επίσης είναι ο εφευρέτης της ασύρματης επικοινωνίας και των επιταχυντών σωματιδίων.

O Tesla ήταν ψηλός, πάντα κομψός, και πολύ κοσμικός κατά περιόδους. Οι σχέσεις του με τις γυναίκες ποτέ δεν περνούσαν πέρα από το επίπεδο ενός επιφανειακού φλέρτ. Γενικότερα δε, όπως και οι περισσότερες ιδιοφυίες ήταν αρκετά αντικοινωνικός. Προτιμούσε τα πηνία του από τις πολλές συναναστροφές.

Ο Tesla είχε την εκπληκτική ικανότητα και διαίσθηση να οργανώνει πειράματα στο μυαλό του, να τα εκτελεί και να βγάζει συμπεράσματα χωρίς να χρειαστεί καν να αγγίξει επιστημονικά όργανα! Ήταν μεγάλος πολέμιος της θεωρίας της καμπύλωσης του χωροχρόνου που είχε ήδη εκφράσει ο Einstein, και εκεί φυσικά έκανε λάθος. Πέρασε όλη του τη ζωή φτωχός, αφού ποτέ δεν ασχολούνταν να εμπορικοποιήσει τις εφευρέσεις του, αλλά μόλις παρήγαγε μια επιστημονική γνώση, πετούσε για την επόμενη, ενώ οι περί αυτόν έφτιαχναν περιουσίες με όση γνώση είχε ο ίδιος παράξει και δεν πατένταρε.

Όπως συμβαίνει πάντα σε όλους τους μεγάλους οραματιστές, η μεγάλη αναγνώριση ήρθε μετά το θάνατό του. Όχι όμως πως πήρε λίγη όσο ζούσε, αφού συνέχεια οι εφημερίδες είχαν πρωτοσέλιδα με τις εντυπωσιακές ανακαλύψεις του.

Όμως, μια ολόκληρη ζωή που πέρασε προσπαθώντας να μαζεύει κεφάλαια για την έρευνά του, και πολύ συχνά αναγκαζόμενος να την ματαιώσει, τον έφθειρε. Αυτό σε συνδυασμό με την πάντα ευαίσθητη ψυχολογία των ιδιοφυιών, τον έκανε να το ρίξει στα... περιστέρια. Λάτρευε παθολογικά τα περιστέρια, σε σημείο που την ώρα μιας δυσάρεστης γι'αυτόν βράβευσης εξαφανίστηκε από την τελετή και τον βρήκαν να ταΐζει περιστέρια στο πάρκο.

Κατά τα μέσα της δεκαετίας του 40, κατά τη διάρκεια των έντονων αναβρασμών στους πληθυσμούς της περιοχής της Γιουγκοσλαβίας, ανέλαβε άθελά του ρόλο εγγυητή ειρήνης, και προσπαθούσε να κατευνάσει τα πνεύματα στις διενέξεις Σερβίας - Κροατίας.

Ήταν λίγο μεγαλομανής, και καθώς μεγάλωνε γινόταν ακόμα περισσότερο. Πέθανε στα 86 του, χωρίς να καταφέρει να βρει το ιερό δισκοπότηρό του: την αποδοτική ασύρματη μετάδοση ηλεκτρικής ενέργειας. Μετά το θάνατό του, οι μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ μπλέχτηκαν σε ένα γραφειοκρατικό κουβάρι προκειμένου να μην διαρρεύσουν οι εφευρέσεις του που σχετίζονταν με υπερόπλα. Ακόμα και σήμερα υπάρχουν κομμάτια της έρευνάς του που δεν έχουν δοθεί στην δημοσιότητα από τις ΗΠΑ.

Με άνεση το καλύτερο μυθιστόρημα που έχω πιάσει ποτέ στα χέρια μου. Χρόνια άκουγα Flaubert και Flaubert και επιτέλους ήρθε η ώρα να τον περιλάβω. Στα 22 του χρόνια που το έγραψε, ο άνθρωπος αυτός φαίνεται να ξέρει ήδη την ανθρώπινη ψυχή όπως τις τσέπες του παντελονιού του. Κατά τη διάρκεια του μυθιστορήματος κάνει τις εναργέστερες περιγραφές της ζωής, του πολιτισμού, της ιστορίας και των ανθρώπινων παθών που έχω συναντήσει.

(Mε τέτοιους συγγραφείς, πρέπει να έχει κανείς πολύ θράσος για να γίνει συγγραφέας, να αυτοαποκαλείται συγγραφέας και να διαφημίζει τα βιβλία του στο Σταρ Τσάνελ...)

Η ιστορία ξεκινά κάπου στα 1840 και έχει για πρωταγωνιστές δυο καρδιακούς φίλους, τον Ανρύ και τον Ζυλ. Και οι δυο είναι από την επαρχία αλλά στην αρχή της ιστορίας χωρίζουν καθώς ο πρώτος ξεκινά σπουδές στο Παρίσι ενώ ο δεύτερος μένει στην επαρχία. Ο Ζυλ, καλλιτεχνική φύση, θέλει να γίνει θεατρικός συγγραφέας αλλά οι γονείς του δεν εγκρίνουν τέτοια 'μασκαριλίκια' και τον βάζουν να πιάσει μια κανονική δουλειά: υπάλληλος (...)

Η πρώτη γνωριμία με τον Ανρύ και τον Ζυλ γίνεται μέσα από το θερμό και νοσταλγικό αρχικό γράμμα του δεύτερου προς τον πρώτο, μετά από το χωρισμό τους, μέσα από το οποίο περιγράφεται πολύ όμορφα ο καλλιτέχνης που γεννιέται, Ζυλ. Ο Ανρύ είναι ήδη κυνικός και ειρωνικός διαβάζοντας το γράμμα του Ζυλ και καθόλου δεν συμμερίζεται τη στενοχώρια του φίλου του για τον χωρισμό τους. Προφανώς η προσμονή και μόνο της 'μεγάλης και νέας' ζωής στο Παρίσι τον έκανε να ξεχάσει την ύπαρξη άλλων δεσμών, στο βιβλίο όμως καθόλου δεν φαίνεται το προτσές μέσα από το οποίο έγινε αυτή η αλλαγή από βαθιά φιλία σε ...βαθιά αδιαφορία (από τη μεριά του Ανρύ). Αυτή η στιγμιοτυπική απεικόνιση των χαρακτήρων και παρόμοια διηγηματικά άλματα είχαν δυσαρεστήσει το Flaubert, και ήταν μεταξύ άλλων οι λόγοι που είχε καταχωνιάσει τα χειρόγραφα του βιβλίου και δεν το δημοσίευσε παρά χρόνια αργότερα (ένας άλλος λόγος ήταν ότι ο συγγραφέας συμμετέχει στην ιστορία ελαφρώς ως σχολιαστής - που εμένα μου άρεσε, αλλά ο Flaubert το βρήκε πολύ παιδιάστικο).

Στους παράλληλους βίους που ακολουθούν από εκεί και πέρα οι χαρακτήρες, διαμορφώνονται ('περνάνε την αισθηματική τους αγωγή' όπως λέει ο Flaubert) μέσα από επιτυχίες, αποτυχίες, και ερωτικές απογοητεύσεις (ιδίως μέσα από αυτές...). Οι χαρακτήρες συναντιούνται ελάχιστα και όταν συναντιούνται η αλληλεπίδρασή τους είναι τελείως άχρωμη, αφού πλέον είναι δυο ξένοι, και ως προς τη ζωή και ως προς τον τρόπο σκέψης.

Ο Ζυλ, μετά από μια επαγγελματική αποτυχία και μια ερωτική, αφήνεται σε ατέρμονες ονειροπολήσεις απορρίπτοντας διαδοχικά όλες τις φαντασιώσεις: πλούτη, γυναίκες, πόλεμος, θρησκεία, ποίηση, αφού όπως λέει ο Flaubert, "αναποδογύριζε τη φόδρα των υψηλών αισθημάτων" και ξεσκέπαζε το μωρόν και μάταιό τους...

Ο Ανρύ, μέσα από ένα μεγάλο έρωτα, ο οποίος κατά τη γνώμη μου (και όπως θα περίμενε κανείς από ένα τέτοιο χαρακτήρα) αποδεικνύεται καπρίτσιο, μεταμορφώνεται σε ένα ανταγωνιστικό και περιμαθή δανδή, κοινωνικά ευέλικτο (ξέρει να χειρίζεται τις λεπτές ισορροπίες στις κοινωνικές περιστάσεις (που ο Flaubert τόσο ωραία περιγράφει)) όσο και απαραίτητα επιφανειακό, και εν τέλει σε ένα κυνικό (κατά Oscar Wilde). Ζει την κοινωνική ζωή, ξέρει πολλά για τον κόσμο, για το πως αυτός λειτουργεί και πως μπορεί να τον υποτάξει. Πάντως το 'μέσα από ένα μεγάλο έρωτα' δεν είναι ακριβές - πιο ακριβές θα ήταν να πούμε ότι ο μεγάλος έρωτας με την αναπόφευκτα άδοξη κατάληξη ήταν απλώς ένα απαραίτητο σκαλί για να γίνει αυτός που ήταν να γίνει. Τον Ανρύ τον πάθιαζε περισσότερο ο κίνδυνος που περιέβαλε το πάθος του, παρά το αντικείμενο του πάθους του.

Στο Κεφ. 23, υπάρχει μια απίστευτη περιγραφή του πατέρα του Ανρύ, που εξηγεί πολλά από άποψη βιολογικής προδιάθεσης του Ανρύ. Ο 22χρονος Flaubert αποδίδει εκπληκτικά τον πατέρα του Ανρύ που είναι η επιτομή της μιζέριας που συμπυκνώνει ένας μικροαστός: Γεμάτος αντιφάσεις, αντινομίες, ξιπασιά, ανερμάτιστες κι όμως αμετακίνητες απόψεις, ευμετάβλητες διαθέσεις, φιλοτομαριστής, με μια οπτική του κόσμου γεμάτη ακούσιο οπορτουνισμό, στον οποίο το 'ακούσιο' είναι σημαντικότερο του οπορτουνισμού. Με δυο λόγια, ένα κωμικό αυτόματο, ένα ανθρωπάκι, αυτάρεσκα εγκλωβισμένο στο μικρόκοσμό του. Ο Ανρύ βγήκε βελτιωμένος πάντως: Απαλλαγμένος από τη μιζέρια, και με εκούσιο αντί για ακούσιο οπορτουνισμό.

Προς το τέλος των αισθητικών τους περιπλανήσεων, ο Ζυλ έχει γίνει ακριβώς το αντίθετο του πατέρα του Ανρύ: γκρεμίζει τα στερεότυπα, πολεμά την ξιπασιά και τη βλακεία, διευρύνει το πνεύμα του, ψάχνει την ομορφιά στις αντιθέσεις και αντιφάσεις γύρω του (σε αντίθεση με τον πατέρα του Ανρύ που ασχημαίνει τον κόσμο γύρω του με τις μέσα αντιφάσεις του). Ο Ζυλ στηρίζεται στη λογική, στο 'δέον', στο πως θα έπρεπε να είναι τα πράγματα, άκαμπτος στο πως στην πραγματικότητα είναι, ζει τη 'Ζωή', τα ερεθίσματα γύρω του τα μετασχηματίζει σε τέχνη μέσα του. Το αισθητικό του 'μανιφέστο' στα δυο-τρια τελευταία κεφάλαια του βιβλίου με συγκίνησε...

"Και είναι στ' αλήθεια οδυνηρό για ένα δημιουργό να σκέφτεται ότι, όποια βλακεία και αν βάλει στο στόμα των μπουφόνων του, οι σοβαροί άνθρωποι θα λένε πάντα ακόμα μεγαλύτερες".

-- Ζυλ (Flaubert)

Η Αισθηματική Αγωγή που έγραψε ο Flaubert λίγα χρόνια αργότερα από την πρώτη Αισθηματική Αγωγή, μου άρεσε λιγότερο. Είχε λιγότερο τον αέρα φιλοσοφίας και περισσότερο τον αέρα μυθιστορήματος - βέβαια είναι προσωπικά γούστα αυτά. Η μεγάλη διαφορά των δυο βιβλίων ως προς την απόδοσή τους είναι ότι ενώ στην πρώτη Α.Α. οι κοινοτοπίες της καθημερινής ζωής παραλείπονται και υπονοούνται μέσα από τα ψυχικά στιγμιότυπα των ηρώων που μας δίνει ο Flaubert, στην δεύτερη Α.Α. συμβαίνει το αντίθετο: Οι αδιάκοπες συναλλαγές και συναναστροφές της ζωής παρουσιάζονται, και αφηνόμαστε να εικάσουμε την ψυχική κατάσταση των ηρώων από τους φαινομενολογικούς υπαινιγμούς (χαμόγελο, θυμός κτλ). Γι' αυτό και το πρώτο βιβλίο βρήκα να είναι ωραιότερο: Ο Flaubert έχει μια εκπληκτική ικανότητα τομής και απόδοσης της ψυχής...

Η ιστορία χρονικά τοποθετείται στα μέσα του 19ου αιώνα και κινείται μέσα στα πολυτελή σαλόνια της γαλλικής αριστοκρατίας. Φορείς της ιστορίας, ο Φρεντερίκ και ο Ντελωριέ, δυο φίλοι και πάλι όπως και στην πρώτη Αισθηματική Αγωγή οι οποίοι θα ακολουθήσουν δυο ξέχωρους δρόμους (αλλά όχι τόσο διαφορετικούς όπως στην πρώτη Α.Α.).

Μέσα στις 480 σελίδες του βιβλίου παρελαύνει η αφόρητη πλήξη και η κοινοτοπία αδιάκοπων δείπνων, χοροεσπερίδων και gala, όπου συνωστίζονται φτασμένοι αριστοκράτες που θέλουν να επιδείξουν τον πλούτο τους στους υπόλοιπους, φερέλπιδες που επιθυμούν να εισχωρήσουν στην 'υψηλή κοινωνία' και να ανελιχθούν παριστάνοντας ότι είναι κάτι που δεν είναι, ενώ απ' έξω προσπαθούν να μπουν διάφοροι φτωχοδιάβολοι που προαλείφονται για φερέλπιδες. Στην πραγματικότητα όλοι ανεξαιρέτως, είναι κενοί, αργόσχολοι, ματαιόδοξοι και φαντασμένοι φιγουρατζήδες που τρέχουν διαρκώς γύρω από τον ποδόγυρο καθώς το μόνο που τους μέλλει είναι να βρουν ερωμένη, ει δυνατόν κάποια μεγαλόσχημη πόρνη ή σύζυγο κάποιου βουλευτή. Στην προσπάθειά τους να αποκτήσουν την εύνοια της, πλειοδοτούν σε δώρα, επιδόματα και ό,τι άλλο χρειάζεται προκειμένου αυτοί να πασχίζουν και αυτή να ζει ζωή χαρισάμενη με τους εκ περιτροπής αγαπητικούς της. Ο Flaubert πάντως είναι είρων ως προς την ξιπασιά των αμόρφωτων, δεν θυμάμαι όμως να είναι ομοίως είρων προς την ξιπασιά των αριστοκρατών και των γελοίων τρόπων τους.

Ο ήρωες του βιβλίου, με πρώτο τον πρωταγωνιστή Φρεντερίκ, στροβιλίζονται διαρκώς σε μια θάλασσα παθών και αισθημάτων - τη μια στιγμή θέλουν να πεθάνουν, και ύστερα από ένα βλέμμα όλο υποσχέσεις της ερωμένης που πολιορκούν είναι τρισευτυχισμένοι. Έτσι, η ζωή του Φρεντερίκ κινείται ολόκληρη γύρω από μια εμμονή που άκουγε στο όνομα 'Κυρία Αρνού', μια εξιδανικευμένη και απρόσιτη χίμαιρα που ήταν το κίνητρο του κάθε τι που έκανε. Όταν κάποια μέρα (αμέτρητα δείπνα μετά) την συναντάει και βλέπει ότι τα μαλλιά της είναι άσπρα δέχεται ένα ισχυρό χτύπημα. Διαβάστε όμως:

Ο Φρεντερίκ υποψιάστηκε ότι η κυρία Αρνού είχε έρθει για να του δοθεί - και τον κυρίεψε πάλι ο πόθος, πιο δυνατός από κάθε άλλη φορά, ορμητικός, λυσσασμένος. Ένιωθε ωστόσο, κάτι ανέκφραστο, κάτι να τον αποτρέπει, κάτι σαν τον φόβο της αιμομιξίας. Ένας άλλος φόβος τον σταμάτησε, μη νιώσει αηδία αργότερα. Άλλωστε, τι μπελάς που θα ήταν κάτι τέτοιο! - και από σύνεση και συγχρόνως για να μην υποτιμήσει το ιδανικό του, γύρισε την πλάτη και βάλθηκε να στρίβει ένα τσιγάρο.

Εγώ από αυτό καταλαβαίνω ότι ο άνθρωπος δεν ήθελε την κυρία Αρνού συγκεκριμένα. Ήθελε απλώς να είναι πάντα ερωτευμένος, και η κ. Αρνού, χρόνια πολλά πριν, είχε κάποια φορά βρεθεί στο λάθος μέρος τη λάθος στιγμή, τραβώντας πάνω της το μάτι του γεμάτου ανάγκη να ερωτευθεί, νεαρού Φρεντερίκ.

Έτσι, και ο Φρεντερίκ, και ο άλλος φίλος, ο Ντελωριέ, μετά από πολλές ερωμένες, ατέλειωτα δείπνα, αμέτρητες μηχανοραφίες και προδοσίες, απογοητεύσεις και επιτυχίες, ολοκληρώνουν την Αισθηματική τους Αγωγή, όταν μεγάλοι πλέον και θυμούμενοι την εφηβική τους ηλικία, αναγνωρίζουν στον τότε ενθουσιασμό τους και στην αθωότητα, την καλύτερή τους εποχή...

Έχει λίγες μέρες που το τελείωσα. Βαρέθηκα μέχρι αγανάκτησης και αγανάκτησα μέχρι δυσφορίας. Ο άνθρωπος δεν τρώγεται με τίποτα. Ας τα πάρουμε όμως από την αρχή. Το βιβλίο αποτελείται από τις επιφυλλίδες που έγραφε ο Γιανναράς στην Καθημερινή, από το 2000 μέχρι κάπου το 2005.

Repetitio ad Nauseam! Έτσι θα συνόψιζα το βιβλίο. Η μιζέρια της επανάληψης και η επανάληψη της μιζέριας, σε μια συλλογή άρθρων όπου αναμασάται και ανακυκλώνεται διαρκώς η ίδια μιζέρια, μαυρίλα και καντήφλα ύφους και σκέψης, ενώ το μόνο που αλλάζει είναι ο ευφάνταστα ξύλινος και κίτς τρόπος χρήσης της γλώσσας (το λογοτεχνικό ανάλογο της αισθητικής μιας ορθόδοξης εκκλησίας). Τυπικό δείγμα χρήσης γλώσσας: "Και, όταν στα υπαρξιακά μας ερωτήματα αναλαμβάνει να απαντήσει μόνη η φυσιοκρατία (ή ο επίσης φυσιοκρατικός δογματισμός της μεταφυσικής νοησιαρχίας και του θρησκευτικού ψυχολογισμού), είναι τουλάχιστον υποκρισία (ή βλακεία) να μιλάμε σοβαρά για ευθύνη, χρέος, τιμιότητα, λειτούργημα.". Να σχολιάσω; Και άντε να εξέφραζε πίσω από το προπέτασμα λόγου τίποτα πολύπλοκες ιδέες, να πω απαιτείται και περίπλοκη γλώσσα...

Ο Γιανναράς είναι κολλημένος θεολόγος, θεωρώ ανίατα. Δεν είναι καν από τους κλασσικούς παπαδοθεολόγους για να εκνευρίζει με τον ηθικισμό του, αλλά είναι βέρος θεολόγος. Δηλαδή, δεν ενδιαφέρεται καν για την εργαλειακή διάσταση της θρησκείας αλλά μόνο για το 'εκκλησιαστικό γεγονός' (της Ανάστασης του Κυρίου), για το πως 'ο θάνατος πατείται θανάτω', και άλλες παρόμοιου ενδιαφέροντος μεταφυσικές ανησυχίες. Παραφράζοντας τον σοφό λαό (προκειμένου να διαφυλάξω την κοσμιότης), εδώ ο κόσμος καίγεται και ο Γιανναράς χτενίζεται. Πιστεύω ότι θα έπρεπε να ζει αυτόκλειστος σε μοναστήρι, αλλά ίσως δεν κατέχει από επενδύσεις στο χρηματιστήριο και γι'αυτό δεν πάει.

Ο Γιανναράς, προτείνει ως αιτία και σκοπό της ανθρώπινης ύπαρξης την αγάπη, ως πραγματικό γεγονός ελευθερίας από το θάνατο. Τώρα τι θα πει αυτό το φληνάφημα θα σας γελάσω. Όσες φορές και αν το διαβάσω μου φαίνεται ασυνάρτητο. Πρώτα απ' όλα η ύπαρξη δεν έχει ως αιτία καμιά αγάπη. Η ύπαρξη είναι ένα τυχαίο γεγονός που απλώς της δίνουμε μεγάλη σημασία γιατί απλώς πρόκειται για τη δική μας ύπαρξη. Όσο για την ελευθερία από το θάνατο, δεν γνώριζα ότι η επιστήμη τα κατάφερε κιόλας. Ξέρω, είμαι ρηχός. Όπως και να έχει, όποιον κόσμο και αν πλάσεις μέσα στο μυαλό σου, και όσοι και αν πιστεύουν για να παρηγοριούνται μαζί με εσένα σε αυτό τον πλαστό κόσμο, στο τέλος θα ακούσεις το ψιθυριτό του Θεριστή. Άλλωστε όπως είπε και ο Bertrand Russell, το να πιστεύουν εκατομμύρια σε μια ανοησία, δεν την κάνει λιγότερο ανοησία...

Γενικά, με εκνεύρισε αφόρητα που λέει ό,τι σκοταδιστικό λέει, και μετά προτρέπει 'διαβάστε τουλάχιστον τον Βολταίρο', υποθέτοντας μάλλον σωστά ότι κανείς δεν θα το κάνει. Στοιχηματίζω ότι ο Βολταίρος δεν θα προέτρεπε κάποιον να διαβάσει Γιανναρά.

Επίσης, ο Γιανναράς εκεί που τον βολεύει, διαστρέφει σε βαθμό κακουργήματος. Ένα από τα αγαπημένα του κολλήματα είναι η αφαίρεση του θρησκεύματος από τις ταυτότητες που έγινε επί Σημίτη περίπου το 2004 (;). Εκεί παίρνει διδακτορικό διαστροφής. Λέει: "Και μεταβάλλουν το πρακτικό και τεχνικό πρόβλημα των στοιχείων της ταυτότητας σε ευκαιρία ιδεολογικής σύγκρουσης" !!! Αυτό το απευθύνει προς τους "Νεοταξίτες", με αρχηγό τον ακατονόμαστο πρωθυπουργό (δεν αναφέρει πουθενά το όνομά του σε όλο το βιβλίο) Κ. Σημίτη. Άκου αναγνώστη μου πράματα. Ο Σημίτης πήγε να το απαλείψει ως δεδομένο που είναι τεχνικά άχρηστο στο κρατικό έγγραφο της ταυτότητας, που η χρησιμότητά της είναι να σε ταυτοποιεί ως φυσική οντότητα, αλλά και ως δεδομένο που άπτεται τελείως εσωτερικών και προσωπικών ζητημάτων. Τότε ο Χριστόδουλος σήκωσε τα λάβαρα του πολέμου μετατρέποντας την τεχνική λεπτομέρεια σε μείζον ιδεολογικό θέμα. Και τώρα ο Γιανναράς θέλει να κάνει το άσπρο-μαύρο! Ω, ποια ανοησία να πιστεύεις ότι ένα απλό κρατικό έγγραφο επειδή λέγεται 'ταυτότητα' πρέπει να περιέχει πάνω ό,τι (πιστεύεις ότι) σε καθορίζει σαν άνθρωπο και ό,τι συνιστά την ταυτότητα της προσωπικότητάς σου! Να γράψω και εγώ στην δική μου ταυτότητα Ποδοσφαιρική Ομάς: Άρης. Ήμαρτον!

Στο θέμα 'ταυτότητες' επανέρχεται συχνά-πυκνά, πάντα με επιχειρήματα ανάρμοστα της μόρφωσής του. Αναρωτιέται: 'Πώς ένα καθεστώς μου αρνείται να αποφασίζω ελεύθερα ποιά προσωπικά μου δεδομένα θέλω να δημοσιοποιώ και ποια όχι;', για να καταλήξει με τον αποτυχημένο σαρκασμό: "Αν αύριο το κράτος αποφασίσει ότι δεν είμαστε ώριμοι να προστατέψουμε την υγεία μας από το κρυολόγημα, τότε να πληρώνει πρόστιμο όποιος βγαίνει έξω χωρίς το πουλοβεράκι του". Συσκεπτόμενε κ. Γιανναρά, ίσως από μια ηλικία και μετά είναι καλύτερο να βγαίνεις περίπατο με τα εγγόνια σου παρά να συγγράφεις...

Ο κ. Γιανναράς είναι και ένθερμος οπαδός του Βυζαντίου και στις επικρίσεις αντιτείνει τα μύρια όσα ωραία που μας έδωσε το Βυζάντιο. Ο αναγνώστης που θέλει επιστημονικά τεκμηριωμένο λόγο και όχι αφαιρετικά φληναφήματα ας διαβάσει Λιλή Ζωγράφου που είναι αποτελεσματικό αντίδοτο του Γιανναρά.

Αλλά και άπειρα άλλα σημεία μου προξένησαν το γέλωτα. Ειδικά δε, όταν επιχειρεί να προσεγγίσει θέματα επιστημονικά με την ίδια βαθιά γνώση και λεπτότητα που το κάνουν τα Ευαγγέλια. Εκεί είναι απλώς ανίδεος και γι'αυτό μπορεί να τον αντικρούσει και πρωτοετής Φυσικής. Τον απασχολεί η αρχή του σύμπαντος, και καταφέρεται ειρωνικά προς την κρατούσα θεωρία του Big Bang αναφέροντας την αρχή των όλων ως το "μεγαλειώδες και ανιδιοτελές τίποτα". Η ειρωνική χρήση της λέξης 'ανιδιοτελές' κάνει φανερό το πόσο έχει ανάγκη να αισθάνεται ότι τον έφτιαξε ενσυνείδητα ένας καλός Θεούλης ('ύπαρξη πρώτου κινούντος' όπως λέει και ο ίδιος). Εμ βέβαια. Κοτζάμ Γιανναράς δεν μπορεί να είναι αποτέλεσμα τυχαίων φυσικών διεργασιών.

Μετά, όταν λέει ότι ο συνεχιστής της Αρχαίας Ελλάδας είναι ο Χριστιανισμός, είναι για νέα γέλια. Γράφει ότι όπως οι αρχαίοι Αθηναίοι συνέρχονταν στην Εκκλησία του Δήμου για να συγκροτήσουν "πόλιν", έτσι και οι Χριστιανοί συνέρχονται 'για να πραγματώσουν και φανερώσουν την "εκκλησία" επίσης ως τρόπο του "κατ' αλήθειαν βίου", υπαρκτική μίμηση του τριαδικού κοινωνικού γεγονότος της όντως ελευθερίας". Παρακάτω συνεχίζει τον παροξυσμό, λέγοντας πως η εκκλησιαστική "ευχαριστία" συνεχίζει οργανικά την αποκαλυπτική δραματουργία της ελληνικής τραγωδίας. Τραγωδία, τωόντι.

Σε άλλη πάλι επιφυλλίδα, προτείνει να λύσουμε πρώτα το 'εφιαλτικό αινιγμα του θανάτου', και μετά να ασχοληθούμε με το οικολογικό πρόβλημα, μια και το δεύτερο αφορά την εφήμερη ύπαρξή μας, ενώ το πρώτο την αιώνια μας ζωή. Συνεπής κατόπιν στις πομφόλυγές του, κατηγορεί την ηγέτιδα τάξη ότι είναι βυθισμένη στην "φυτική αδρανοποίηση των μεταφυσικών ενδιαφερόντων". Από αυτήν εδώ την ιστοσελίδα καλώ τον πρωθυπουργό να συνέλθει, να δημιουργήσει Υπουργείον Μεταφυσικών και Θείας Κοινωνίας και να το παραδώσει στον κ. Γιανναρά.

Με δυο λόγια, μη χάσετε το χρόνο σας διαβάζοντάς τον. Θυσιάστηκα εγώ, ο Πάλλας, για να σωθεί η δική σας ψυχή από τις αμετροεπείς υστερίες του κ. Γιανναρά. Η ξυπασιά του δεν αντέχεται χωρίς Zantac και τα κείμενά του θυμίζουν Ντάτσουν: πολλά στολίδια, και στην καρότσα πατάτες - οι οποίες είναι εξαιρετικές για να τις τρως, πλην όμως όχι κατακέφαλα.

Toν έβαλα στη βιβλιοθήκη δίπλα στην Αντιγνώση της Ζωγράφου, για να τον εξουδετερώνει.

Άλλο ένα εξαιρετικό του Leblan, με τον Αρσέν Λουπέν στα φόρτε του! Το βιβλίο είναι μια συλλογή 9 αυτοτελών ιστοριών, που η κάθεμία είναι καλύτερη από την άλλη! Αγαπητέ αναγνώστη φαντάσου ότι σε μια στιγμή, ο Λουπέν βρίσκεται να δικάζεται ενώπιων του μεγαλύτερού του εχθρού, του επιθεωρητή Γκανιμάρ, και καταφέρνει να τον πείσει ότι δεν είναι ο Λουπέν, με αποτέλεσμα να τον αφήσουν! Όποιος διαβάσει Mωρίς Λεμπλάν, δηλώνει οπαδός, δεν περιγράφω άλλο!

Το πρώτο βιβλίο που διαβάζω του Μάρκαρη. Αποκλίνει από τα standards ενός αστυνομικού μυθιστορήματος, αλλά παρόλα αυτά έχει αρκετό ενδιαφέρον. Η πρώτη απόκλιση είναι ότι ο (απαραίτητος) δολοφόνος είναι εξ'αρχής γνωστός. Η άλλη απόκλιση είναι ότι ο αστυνομικός ήρωας όλων(;) των βιβλίων του Μάρκαρη, ο Χαρίτος, δεν είναι δαιμόνιος. Τον φαντάζομαι κοντόχοντρο, με μουστάκι, ελαφρώς τραβάτε με κι ας κλαίω. Κάτι σε στυλ, 'κάποτε ήμουν δαιμόνιος', αλλά τώρα πλέον ψιλοβαριέμαι.

Το συγκεκριμένο βιβλίο ήταν κάπως στατικό: εξελίσσεται όλο στην Κωνσταντινούπολη, καθώς προσπαθούν να εντοπίσουν τη δολοφόνο πριν κάνει τον επόμενο φόνο της. Με όλες αυτές τις περιπλανήσεις παίρνουμε ένα καλό σκιαγράφημα των τρόπων των Κωνσταντινουπολιτών, των φατριών, των αλληλεπιδράσεων μεταξύ τους, των γειτονιών και γενικώς το μυθιστόρημα αφήνει μια αίσθηση ότι ήσουν και εσύ εκεί. Αυτό μας άρεσε.

Τέλος μια παρατήρηση: Η δολοφόνος, γριά, λέγεται κυρά Χάμπαινα. Στη φόνισσα του Παπαδιαμάντη (την έχω δει στη Θεσσαλονίκη σε θεατρικό ερασιτεχνικής ομάδας και ήταν ΣΥ-ΓΚΛΟ-ΝΙ-ΣΤΙ-ΚΗ!), τη φόνισσα την λέγαν θεια-Χαδούλα. ΟΚ, ψιλοάσχετο στην πραγματικότητα.

Ο γνωστός επιθεωρητής Μαιγκρέ σε ένα αστυνομικό μυθιστόρημα αρκετά μέτριο. Η ιστορία είναι σχετικά στατική, και απλώς ο Μαιγκρέ κινείται πάνω της ανακαλύπτωντας γεγονότα και πλησιάζοντας στην αλήθεια. Η διεισδυτικότητα του συγγραφέα στους χαρακτήρες που εκθειάζεται στο οπισθόφυλλο δεν βρήκα να είναι αντάξια αυτής που συνάντησα διαβάζοντάς το. Χώρια που δεν υπάρχει καμιά ανατροπή σε όλο το μυθιστόρημα - ο βασικός ύποπτος είναι και ο δολοφόνος. Σαν την Άγκαθα Κρίστι δεν έχει... ΤΕΛΟΣ!

Μεγάλο και βαρετό. Ίσως να απογοητεύτηκα γιατί περίμενα πρωταγωνιστή τον Λουπέν που γνώρισα στο Κρυστάλλινο Πώμα. Αντίθετα με τις προσδοκίες μου όμως, ο Λουπέν έκανε μια αμήχανη εμφάνιση προς το τέλος του βιβλίου δίνοντας λύση στο 'μυστήριο', χωρίς όμως να είναι ο φίνος Λουπέν που αυτάρεσκα 'παίζει' τους αντιπάλους του. Αυτός ο Λουπέν ήταν πολυλογάς και ελαφρώς χαζούλης στους τρόπους. Η δε ιστορία, είναι τελείως εξωπραγματική, με μια Λίθο του Θεού που αναζητείται από ένα παλαβό ξεπεσμένο πρίγκηπα, Δρυίδεις, νησιά με σταυρούς και φέρετρα... Τέλος πάντων, μη χάσετε το χρόνο σας.

Τρελή βαρεμάρα. Μόνο και μόνο επειδή ήταν δώρο το βιβλίο άντεξα και το διάβασα ολόκληρο. Βέβαια συνετέλεσε κιόλας (λίγο) το ότι από τον Φεβρουάριο που ξεκίνησα να το διαβάζω το έχασα (...) και το ξαναβρήκα πριν κανένα μήνα. Όσο πήγαινε γινόταν και πιο βαρετό: Η ιστορία είναι μετά-φανταστική, και γεμάτη αυτοαναφορικά στοιχεία. Είναι ένας Ιταλός κατά τον 17ο αιώνα, που τον πιάνουν αιχμάλωτο οι Τούρκοι και ο 10χρονος Σουλτάνος της Ινσταμπούλ τον βάζει να μαθητεύσει δίπλα σε ένα 'Δάσκαλο', και φτιάχνουν όλη την ώρα πυροτεχνήματα για να χαρεί ο Σουλτάνος, και πλάθουν ιστορίες με ζώα που τα αγαπάει ο Σουλτάνος, και εξηγούν τα αστέρια στο Σουλτάνο και του λένε τη μοίρα, και μετά πάλι του λένε ιστορίες για ζώα, και σκαρφίζονται και λένε ένα σωρό σαχλαμάρες για το παρελθόν τους, και ο Σουλτάνος να μη χορταίνει να ακούει.

Και δώστου να περνάνε τα χρόνια, και πάλι τα ίδια και τα ίδια ad nauseum. Και ο Δάσκαλος που μοιάζει εξωτερικά με τον Ιταλό αντιπαθιούνται, αγαπιούνται, παλεύουν για την εύνοια (του 17χρονου πια Σουλτάνου), και όχι κάλεσε περισσότερες φορές εμένα, όχι εσένα, και μετά πέφτει η πανώλη στην Ινσταμπούλ και μετά φεύγει και βγάζει ένα σπυρί ο Δάσκαλος και νομίζει θα πεθάνει, και κάθονται με τον Ιταλό και γράφουν το παρελθόν τους σε ιστορίες που τις διηγούνται στον Σουλτάνο, και μαλώνουν για το ποιος είναι πιο αμαρτωλός, και να δω εγώ τί αμαρτίες πληρώνω να διαβάζω το μυθιστόρημα.

Αυτό είναι όλο το ζουμί, στο τέλος μας λέει ο κύριος Νομπελίστας Ορχάν κιόλας ότι δεν υπήρχε μάλλον Ιταλός και Τούρκος, ένας ήταν και ο άλλος ήταν δημιούργημα του εαυτού του μέσα από τις ιστορίες προκειμένου να λύσει το υπαρξιακό του και να καταλάβει τί θα πεί 'Εγώ είμαι εγώ' (ευζωνάκι γοργό), και γιατι εγώ να είμαι εγώ και να μην είμαι κάποιος άλλος. E, ça suffit...

Με εκνεύρισε αφόρητα αυτή η μαλθακότητα στη διήγηση (το λογοτεχνικό ανάλογο του Βάλιουμ), όπου τα πάντα συμβαίνουν αργά, ανατολίτικα, μυστικιστικά, εσωτερικά. Ελπίζω ο Παμούκ να πήρε το Νόμπελ για κάτι πιο αξιόλογο. Τώρα αν κάποιος διάβασε το διήγημα και ενθουσιάστηκε, τί να πω, άβυσσος...

Μια θεατρική προσπάθεια του πολυαγαπημένου Αρκά. Πλήρως αποτυχημένη: κουραστική, μακρόσυρτη, χωρίς καμιά ευρηματικότητα, και κυρίως χωρίς κανένα ίχνος από το δηλητηριώδες, ευφυέστατο χιούμορ του Αρκά... Η υπόθεση είναι περί των οργάνων ενός σώματος τα οποία μετά από ένα ατύχημα προσπαθούν να καταλάβουν τί έχει συμβεί, οργανώνουν και ξεσκεπάζουν συνωμοσίες μπλά μπλά. Μή χάσετε το χρόνο σας.

Ευχάριστο μυθιστόρημα που οι 450 σελίδες του πολύ άνετα φαγώθηκαν κατά τη διάρκεια του ταξιδιού μου στη Σιγκαπούρη. Το μυστήριο που καλούνται να λύσουν οι αγαπητοί Μπεθ και Χιού (μεταξύ των οποίων πλέκεται και ένα ερωτικό ειδύλλιο - απαραίτητο background κάθε ντετεκτιβικής ιστορίας που σέβεται τον εαυτό της), το μυστήριο λοιπόν είναι για ποιο λόγο ο Δαρβίνος καθυστέρησε τόσο πολύ να εκδώσει την θεωρία της εξέλιξης. Ποιοί ήταν οι εχθροί του Δαρβίνου; Ποια μυστικά έκρυβε ο μπαρμπα-Δαρβίνος ακόμα και από την οικογένειά του; Αυτά και άλλα πολλά. Αυτό που μου άρεσε ήταν η χρονικά πλεκτή δομή του μυθιστορήματος: Σε ενεστώτα χρόνο εξελίσσονται ταυτόχρονα οι ιστορίες πρώτον του Δαρβίνου καθώς οδεύει μέσα από ταξίδια κι ανατροπές προς την θεωρία της εξέλιξης, και δεύτερον του Χιου και της Μπεθ, οι οποίοι, βιολόγοι όντες και παθιασμένοι με τον Δαρβίνο, σκαλίζουν ό,τι δεν κατάφερε να σκαλίξει η κόρη του Λίζι και ανακαλύπτουν τα πάντα και όλοι είναι χαρούμενοι. Για το καλοκαιράκι, μια χαρά.

Μετρίως ενδιαφέρον βιβλίο γραμμένο περί τα 1900 του οποίου η σημασία μειώνεται έτι περαιτέρω από την εντονότατη κριτική που δέχθηκε στα μετέπειτα χρόνια. Στο πόνημά του λοιπόν, ο καλός Γουστάβος προσπαθεί να ανακαλύψει πως μεταμορφώνεται ένα άτομο μέσα σε μια μάζα, και με ποιον τρόπο διαφέρουν οι ιδιότητες και οι συμπεριφορές μιας μάζας από αυτές των μεμονωμένων ατόμων που την αποτελούν. Παραθέτει πλήθος ιστορικών παραδειγμάτων (πολύ ενδιαφέροντα όλα τους) από τα οποία όμως φέρεται (από τους ειδικούς) να εξάγει λανθασμένα και απαραδέκτως γενικευτικά συμπεράσματα. Στο τέλος μου άρεσε που περιέγραφε τις φάσεις από τις οποίες περνάει ένας πολιτισμός: στην αρχή ως μάζα ανθρώπων χωρίς κανένα κοινό στοιχείο, που συγκυρίες τους έφεραν κοντά, μετά ο χρόνος και οι τριβές δημιουργούν σε αυτούς αυτό που ο Γουστάβος ονομάζει 'ψυχή της φυλής', και αφού τέλος πάντων σημαδέψουν και κυνηγήσουν ένα ιδανικό, ένα όνειρο, όταν το όνειρο πια, όπως όλα τα όνειρα αποδειχτεί φενάκη, πως περνούν στην παρακμή και ξαναγίνονται μάζα, για να αρχίσουν όλα και πάλι από την αρχή...

9 Νοεμβρίου 1989. Η μέρα που έπεσε το τείχος του Βερολίνου συμπίπτει με την τελευταία μέρα του διηγήματος του Sven Regener. Ο ήρωάς του, ο Frank, ή αλλιώς Herr Lehmann, είχε τα γενέθλιά του εκείνη την ημέρα, αλλά δεν ένιωθε πως θέλει να το γιορτάσει ιδιαίτερα. Το ανησυχούσε συνέχεια που τριαντάριζε, και που όλο και περισσότεροι τον έλεγαν Herr Lehmann αντί για Frank. Δεν ήταν μόνο αυτό όμως. Ο Herr Lehmann μάλλον περνούσε μια παρατεταμένη φάση υπαρξιακών προβλημάτων. Δούλευε από πάντα σε μπαρ και δεν ήξερε τίποτα άλλο, και έλεγε πως είναι ευτυχισμένος με αυτό, πως δεν θέλει να κάνει κάτι άλλο. Μάλλον δεν ήταν έτσι όμως.

Καθόταν μπροστά στο τείχος που έπεφτε και ένιωθε τελείως άδειος. Το τείχος που έπεφτε σήμαινε το τέλος μιας εποχής και έτσι εκβίαζε την αρχή μιας νέας: Ο Herr Lehmann όμως δεν έβλεπε για τον εαυτό του μια ανάλογη αρχή στον ορίζοντα, και η παλιά είχε σίγουρα τελειώσει, αφενός με την είσοδό του την τέταρτη δεκαετία της ζωής του, αφετέρου με την είσοδο του καλύτερού του φίλου, Karl, στο νοσοκομείο λόγω βαρέων υπαρξιακών (και αυτός), και επιπλέον το κορίτσι του η Katrin τον παράτησε πρόσφατα για έναν αστείο ανθρωπάκο που σύχναζε στο μπαρ και έπινε μόνο Weissbier.

Ήδη από την αρχή του μυθιστορήματος, όταν μεθυσμένος πέφτει πάνω σε ένα τεράστιο σκύλο στο δρόμο που τον αναγκάζει να μείνει ακίνητος για ώρες, ο Herr Lehmann δίνει τα σημάδια ενός ανθρώπου μπερδεμένου που βαδίζει ένα δρόμο που σύντομα θα οδηγήσει σε αδιέξοδο. Το νιώθει (υποσυνείδητα και μόνο) αυτό και η ανησυχία του μετατρέπεται σε διάφορες νευρώσεις, και οι καταστάσεις που συναντάει παίρνουν στο κεφάλι του τεράστιες διαστάσεις που τον καταναλώνουν.

Να κατάφερε τελικά ο Herr Lehmann να βρει το δρόμο του; Ο φίλος του ο Karl άραγε; Ανοιξε ποτέ εκείνη την γκαλερί στο Charlottenburg; Νομίζω ότι ο συγγραφέας έκανε καλή δουλειά με τους χαρακτήρες, είναι πραγματικοί, και ένιωσα και εγώ λίγο άδειος παρέα με τον Herr Lehmann, μπρος από το τείχος που έπεφτε... Ποιος είναι σίγουρος ότι έχει βρει το δρόμο του άλλωστε;

Υ.Γ. Αυτό το βιβλίο ήταν δώρο από τη Verena. Αν μη τι άλλο ήταν καλή εξάσκηση για τα ήδη τέλεια γερμανικά μου...

Τον πάω τον Κούντερα. Ακόμα και αν δεν μου πολυαρέσει κάποιο μυθιστόρημά του, ο εαυτός που πάντα βγάζει ανάμεσα στις γραμμές είναι ρομαντικός, σαρκαστικός, οξυδερκής, νοσταλγικός, και εντέλει ο απαραίτητα εκτός χρόνου εαυτός ενός διανοούμενου. Οι φιγούρες των ηρώων του (και όχι μόνο σε αυτό το βιβλίο) αποπνέουν μια βραδύτητα, κάτι από φίλμ νουάρ, μια μπλαζέ διάθεση, όπως άλλωστε και η εικόνα που έχω για τον ίδιο τον δημιουργό τους: θα έχετε ασφαλώς παρατηρήσει αυτή τη φωτογραφία στο εσωτερικό δίπλωμα των εξώφυλλων των περισσοτέρων βιβλίων του, όπου ο Κούντερα ποζάρει αυτάρεσκα στο φακό, αλητάκος και απείθαρχος, βασανίζοντας αργά το τσιγάρο του με ένα σαρκαστικό χαμόγελο που μοιάζει να λέει: 'χαλάρωσε φίλε μου, απόλαυσε...'.

Το μυθιστόρημα έχει μια χτυπητή δόση αυτοαναφοράς, με το αντικείμενο που πραγματεύεται (γιατί ουσιαστικά είναι περισσότερο δοκίμιο παρά μυθιστόρημα) να αντικατοπτρίζεται άμεσα στον τρόπο με τον οποίο είναι γραμμένο: Ο Κούντερα περιγράφει μια βραδιά ενός ταξιδιού που έκανε με τη γυναίκα του, μια βραδιά που την πέρασε σε ένα μεσαιωνικό πύργο στη Γαλλία, κατά τη διάρκεια της οποίας νωχελικά παραδίδεται σε φιλοσοφικές σκέψεις για τη βραδύτητα, την ταχύτητα, τους ρυθμούς ζωής, τον ηδονισμό, σκέψεις που του γεννιούνται κυρίως με αφορμή την αργόσυρτη ερωτική ιστορία μιας βραδιάς (ένα παλαιομοδίτικο one night stand, θα λέγαμε) μεταξύ ενός ιππότη και μιας κόμισσας σε ένα παρόμοιο πύργο, που περιγράφεται σε μια παμπάλαιη γαλλική νουβέλα που θυμήθηκε ο Κούντερα.

Να'τος λοιπόν, με το τσιγαράκι του, χαλαρά, υπό το κιτρινιάρικο φως του κομοδίνου, δίπλα στη γυναίκα του που κοιμάται, να γράφει σε ένα σημειωματάριο τις σκέψεις του (που αργότερα θα γίνουν το βιβλίο), περιδιαβαίνοντας νοερά στους κήπους και στα μονοπάτια του πύργου, ετεροχρονισμένος ωτακουστής σε μια ερωτική ιστορία που διαδραματίστηκε εκατοντάδες χρόνια πριν. Ταυτόχρονα θυμάται και μια άλλη ιστορία μιας ομάδας επιδειξιομανών του δημοσίου βίου, που ζουν σε ένα διαρκή φρενήρη ρυθμό προκειμένου να γοητεύουν ακροατήρια, να εντυπωσιάζουν και να κατακτούν γυναίκες, να φαίνονται πάντα περισσότερο φιλάνθρωποι και ηθικοί από τους γύρω τους. Αυτές τις δυο ανεξάρτητες πλοκές τις αναπτύσσει ταυτόχρονα ο Κούντερα στο βιβλίο, παρεμβάλλοντας εκτεταμένα χωρία στοχασμών του επί των θεμάτων που ανακύπτουν.

Μέσα από αυτή την αναπόφευκτη σύγκριση εποχών, ρυθμών και επιδιώξεων ανάμεσα στις δυο ιστορίες, ο Κούντερα αποδεικνύει εντέλει το πόρισμα των υπαρξιακών μαθηματικών, ότι δηλαδή ο βαθμός της βραδύτητας είναι ευθέως ανάλογος με την ένταση της μνήμης (και της απόλαυσης), ενώ αντιθέτως, ο βαθμός της ταχύτητας είναι ευθέως ανάλογος με την ένταση της λήθης (και της μη-ικανοποίησης).

Τώρα που το ξανασκέφτομαι, θα του βάλω 14 του μπαγασάκου του Κούντερα, αντί για 11 που του είχα βάλει στην αρχή, γιατί διαβάζει ανελλιπώς τη σελίδα μου και δεν θέλω να τον κακοκαρδίσω.

Ξέροντας τον Νίτσε μόνο μέσα από τις φιλοσοφικές πραγματείες του και μέσα απο τον σκληρό και κοφτερό του λόγο που φανέρωνε την άγρια αγάπη του για τον άνθρωπο τον οποίο λαχταρούσε να δει εξυψωμένο, το βιβλίο αυτό του Yalom κάλυψε την ανάγκη μου να τον δω και λίγο ως άνθρωπο που πονάει, ζητάει βοήθεια, κλαίει και... ερωτεύεται! Είναι άραγε βασισμένες οι περιγραφές σε βιογραφικά στοιχεία; Δεν ξέρω. Πάντως το πως "σπάει" ο ατσάλινος Νίτσε απελευθερώνοντας συσσωρευμένη ανάγκη να σχετιστεί με ανθρώπους, όταν ανακαλύπτει στο πρόσωπο του Δρ. Μπρόιερ μια "αδελφή ψυχή", ένα φίλο τον οποίο μπορούσε να εμπιστευτεί, ταιριάζει γενικά με το προφίλ και την ιδιοσυγκρασία του Νίτσε. Μάλλον έκανε καλή δουλειά ο Yalom.

Εξαιρετικά καχύποπτος λοιπόν στην αρχή, και τόσο πιο ερμητικά κλειστός όσο ο μετέπειτα φίλος του, Δρ. Μπρόιερ προσπαθούσε να τον κάνει να ανοιχτεί (έχοντας αναλάβει το ρόλο του ψυχοθεραπευτή του), αρχίζει να αποκαλύπτει κομμάτια του εαυτού του μόλις το σχήμα εξουσίας (όπως πίστευε) ψυχοθεραπευτή-θεραπευομένου αντιστρέφεται με τον Νίτσε ως ψυχοθεραπευτή του Δρ. Μπρόιερ.

Ο Yalom πάντως όπως και στη Θεραπεία του Schopenhauer, οικοδομεί ένα μυθιστόρημα πάνω στην ιδέα της αμφίδρομης ψυχοθεραπείας όπου τόσο ψυχοθεραπευτής όσο και θεραπευόμενος έχουν κάτι να κερδίσουν από την μεταξύ τους ανθρώπινη σχέση που αναπτύσσεται. Από όσο ξέρω πάντως, αυστηρός κανόνας της σύγχρονης ψυχοθεραπευτικής είναι ότι ο ψυχοθεραπευτής δεν πρέπει να συνάπτει φιλικές σχέσεις με τον ασθενή. Τί γίνεται όμως όταν και ο ίδιος ο ψυχοθεραπευτής βρίσκεται αντιμέτωπος με τα υπαρξιακά του;

Και δυο λόγια για την ιστορία: Στη Βιέννη του 1882 συναντιέται ο Δρ. Μπρόιερ, διάσημος παθολόγος με τον Νίτσε, άγνωστο τότε φιλόσοφο (ο Νίτσε πίστευε και έλεγε ότι ο κόσμος θα ωρίμαζε για να δεχθεί τις σκέψεις του, τουλάχιστον μετά απο 100 χρόνια, και σωστά όπως αποδείχθηκε), για να θεραπεύσει ο πρώτος τον δεύτερο από τις φρικτές ημικρανίες του. Μέσω ενός πονηρού θηλυκού που σχετίζεται με τον Νίτσε, ο Δρ. Μπρόιερ ξέρει ότι μέρος της έντασης που προκαλεί τις ημικρανίες του Νίτσε προέρχεται ακριβώς απο την προδοσία (ή "φτύσιμο" επί το πιο αγοραίον) της νεαράς. Ο Νίτσε όμως είναι σφίγγα όπως είπαμε και πιο πάνω και τελείως αρνητικός σε κάθε είδους προσέγγιση.

Το ωραίο έρχεται όταν ο Δρ. Μπρόιερ (ο οποίος ειρήσθω εν παρόδω είχε μουλαρίσιο πείσμα) προκειμένου να κάνει το Νίτσε να ανοιχθεί για να θεραπευτεί η απόγνωσή του, προσποιείται ο ίδιος οτι πάσχει απο απόγνωση και ανοίγεται στο Νίτσε καλώντας τον να τον θεραπεύσει με τη φιλοσοφία του. Προσποιούμενος όμως ο Δρ. Μπρόιερ, ανασύρονται στην επιφάνεια και τα δικά του ήδη υπάρχοντα υπαρξιακά (τα έχουμε αυτά εμείς οι άθεοι), συνειδητοποιεί ότι πάσχει και ο ίδιος πραγματικά από απόγνωση και απο εκείνη τη στιγμή ξεκινάει το αμφίδρομο θεραπευτικό σχήμα δράση. Στο τέλος, μετά απο τόσες εκατέρωθεν εκμυστηρεύσεις, η αληθινή και βαθιά φιλία που αναπτύσσεται μεταξύ τους, τους βοηθάει να απαλλαγούν από την οξεία υπαρξιακή δυσκαμψία τους και ... happy end! (εδώ εν μέρει διαφοροποιείται ώς προς τη Θεραπεία του Schopi)

Πολύ καλό με δυο λόγια. Σε όποιον αρέσουν τα μυθιστορήματα εγκεφαλικών καταστάσεων, θα αρέσει.

Υ.Γ. Ο Yalom είναι μάστορας: ενώ θα μπορούσε λόγω των θεμάτων που πραγματεύεται να γυρίσει το βιβλίο σε γλυκερές μισομεταφυσικές παπαρολογίες στυλ Coehlo ("προσπάθησε κάτι με όλη σου την καρδιά και όλο το σύμπαν θα σπεύσει να σε βοηθήσει" (δραμαμίνες κανείς;)), εντούτοις είναι προσγειωμένος (είναι γιατρός ο άνθρωπος, όχι μπεστσελεράκιας) και μάλιστα φροντίζει κάθε τόσο να κάνει τον αναγνώστη βουτιές στα δροσερά νερά της Νιτσεϊκής φιλοσοφίας.

Μου αρέσει ο Dostojewski, αναδίδει τη μυρωδιά των δρύινων κρασοβάρελων που σιγοσαπίζουν σε υγρό και σκοτεινό υπόγειο. Θα μου πείτε γιατί; Δεν έχει γιατί, γιατί έτσι. Γιατί μυρίζει όπως μυρίζει ο αρακάς; Μου αρέσει λοιπόν που οι χαρακτήρες του δεν είναι κανονικοί άνθρωποι αλλά θεατρικές οντότητες, ψυχογραφίες, όπου κάθε ψυχική μεταβολή αποτυπώνεται στη συμπεριφορά τους άμεσα. Γίνονται έξαλλοι με το παραμικρό (σε δευτερόλεπτα ξαναγαληνεύουν), χτυπάνε με μανία το πόδι τους κάτω όταν κάτι δεν τους πάει όπως το θέλουν (και χαμογελάνε πάλι σε λίγο) και βαράν με λύσσα τη γροθιά τους στο τραπέζι (και τρομάζουν οι ίδιοι απο το θόρυβο). Μου αρέσει που ενώ βρίζονται μεταξύ τους, είναι πάντα με το σεις και με το σας, "καθώς πρέπει" και αξιοπρεπείς, και πάντα, ακόμα και στους καυγάδες φοράν τα σακάκια τους. (Αυτό με τα σακάκια μου το είπε και ο παππούς μου ότι ίσχυε στην Ελλάδα σαν κώδικας συμπεριφοράς, ότι δηλαδή ένας κύριος για να αντιμετωπίζεται ως τέτοιος, δεν επιτρεπόταν σε κοινή θέα να μην φορά το σακάκι του. Έβγαινε το πρώτο ραντεβού του με τη γιαγιά μου (1950βγάλε) αλλά είχε τόση ζέστη που έβγαλε το σακάκι του και το κρατούσε στο χέρι. Για να υιοθετήσω λίγο στυλ Dostojewski, διαδραματίστηκε κάτι τέτοιο: Γιαγιά (ξαφνιασμένο χιούμορ): 'Ω! Μα νόμιζα ότι θα συναντιόμουν με ένα κύριο!'. Παππούς (φοράει το σακάκι αυτάρεσκα). Γιαγιά (προσποιητή έκπληξη): 'Α! Μα εδώ είστε λοιπόν!'. Αχ, τα παλιά χρόνια...!)

Οι χαρακτήρες του βιβλίου Αιώνιος Σύζυγος είναι όπως και οι περισσότεροι χαρακτήρες του Dostojewski λίγο ονειροπόλοι, αρκετά νευρωτικοί, τα φέρουν όλα βαρέως και είναι και λίγο (έως πολύ) υστερικοί. Δυο είναι οι κεντρικοί ήρωες του βιβλίου, ο Αλέξι Ιβάνοβιτς και ο Παύλος Παύλοβιτς. Και οι δύο συνδέονταν πριν χρόνια με μια ελαφρά φιλία, καθώς και την ίδια γυναίκα, ο πρώτος ως εραστής και ο δεύτερος ως κερασφόρος σύζυγος. Ο χαρακτηρισμός του βιβλίου Αιώνιος Σύζυγος είναι για τον Παύλοβιτς, ο οποίος αποτυχημένος ων προσπαθεί πάντα να κρυφτεί στη σκιά κάποιας γυναίκας την οποία κατά κανόνα τρέμει. Ο Παύλοβιτς είναι η ψυχογραφία του θύματος, του γεννημένου θύματος, που καταφέρνει να τα φέρνει πάντα έτσι στη ζωή του που στις δεξιώσεις να κάθεται μόνος και κακιασμένος και η όποια γυναίκα του να έχει πάντα εραστή.

Καλό το βιβλίο, μπράβο και στον Dostojewski, αλλά πρέπει να πω ότι η έκδοση αυτή της Ελευθεροτυπίας (το βιβλίο διανεμόταν με την Κυριακάτικη), ήταν βιαστική και όχι τόσο προσεγμένη. Είχε αρκετά λαθάκια (συντακτικά κυρίως) στη μετάφραση, αν και η καθαυτή μετάφραση μου φάνηκε πετυχημένη. Η γενικότερη αισθητική του βιβλίου πάντως ήταν κάτω του μετρίου. Βέβαια, ό,τι πλερώνεις, παίρνεις.

Στις πρώτες εβδομήντα σελίδες είπα να το παρατήσω. Πολλή θεοσοφία και πολύς μυστικισμός που μου θύμισε έντονα Coehlo (μακριά από μας - όπως είπε και ένας φίλος μου). Μετά όμως ξεκίνησε η δράση (να χύνεται άφθονο αίμα) και έσπασε η ζοφερή ατμόσφαιρα των ατέλειωτων συμβολισμών και της βαρυφορτωμένης νοήματα θρησκευτικής γλώσσας. Για παράδειγμα: σελ. 77, κάθονται να φάνε:

Αρχικά η μητέρα μου άναψε ένα κερί στην παραστιά, μετά άναψε τα κεράκια στα κλιμακωτά μανουάλια στην κάθε άκρη του τραπεζιού κάνοντας τις φλόγες να χορεύουν. Έτσι συνδέθηκε το παρόν με το παρελθόν. Ήμασταν οι Ισραηλίτες που περιμέναμε τον Μωυσή στο Σινά, ακριβώς όπως το τραπέζι, ντυμένο στα λευκά, ήταν ο βωμός μας, κι η κουζίνα ο ναός μας στην έρημο.

Έλεος; Δεν μπορούν απλώς να κάτσουν και να φάνε; Και λίγο πιο κάτω:

[...] καθώς ο θείος άρχισε να κόβει αχνιστά κοψίδια από το αρνί πάνω στα ματζά μας, σχολίασε ότι κάθε γράμμα της εβραϊκής αλφαβήτου είναι στη δικαιοδοσία και διαφορετικού αγγέλου και ότι οι άγγελοι, συναθροισμένοι στα γραπτά και στα προφορικά λόγια μας [...]

Αναμφίβολα, οι προσευχές και οι αφηγήσεις μας είχαν μια φτερωτή χάρη εκείνο το βράδυ.

Αναμφίβολα, όταν αυτό το είδος γλώσσας αφήγησης συνεχίζει για πολύ, χάνεις την υπομονή να συνεχίσεις παρακάτω. Ο Πάλλας όμως συνέχισε. Και ανταμείφθηκε, γιατί σύντομα στην ιστορία ξεκινάει η δράση, όταν στην εβραϊκή συνοικία της Πορτογαλίας του 1500 περίπου όπου διαδραματίζεται όλο το βιβλίο, ξεσπούν ταραχές κατά τις οποίες δολοφονείται άγρια ο θείος του αφηγητή (που έκοβε τα αχνιστά κοψίδια). Οι ταραχές ξέσπασαν όταν για άγνωστο λόγο αναφλέγεται το βαθύ μίσος και η περιφρόνηση των παλαιοχριστιανών(=οι από πάντα χριστιανοί) εναντίων των νεοχριστιανών (=Εβραίοι που τους βάφτισαν με το ζόρι χριστιανούς), και αρχίζουν οι σφαγές. Δεκάδες νεοχριστιανοί γίνονται στάχτη και δεκάδες άλλοι σφαγιάζονται. Δηλαδή, αμ τους βάφτισαν με το ζόρι, αμ τους σφάξαν μετά. Άμα είχε λογική δεν θα λεγόταν θρησκεία.

Ο νεαρός Βαραχίας Ζάρκου, ο αφηγητής, δίνει ένα αγώνα για να ανακαλύψει τον δολοφόνο του αγαπημένου θείου του, κατά τον οποίο μου γίνεται όλο και πιο συμπαθής, καθώς βλέποντας όλο αυτό το άδικο αίμα να χύνεται χωρίς τέλος, αρχίζει να αμφιβάλλει για την ύπαρξη ενός αγαθού και προσωπικού θεού, και η πίστη του αρχίζει να σπάζει. Ε, βέβαια, γιατί δεν μπορεί από τη μια 'δόξα τω Θεώ' που έχουμε και σήμερα ψωμί, αλλά που κάηκαν στις πυρές οι μισοί συμπατριώτες από τους αλλόθρησκους να λέμε ότι φταίει το κακό το ριζικό μας. Που ήταν τότε ο καλός θεούλης; Τουλάχιστον οι αρχαίοι Έλληνες είχαν πιο τίμια πίστη και έριχναν την ευθύνη και για τα καλά και για τα κακά στους θεούς τους.

Γενικά έχω να πω ότι το βιβλίο ήταν ένα καλό αστυνομικό μυθιστόρημα με αρκετή αγωνία, καλή ανάπτυξη της ιστορίας και δυνατούς χαρακτήρες. Μου άρεσε ιδιαίτερα η σκιαγράφηση της απότομης ωρίμανσης που προκάλεσαν τα γεγονότα στο χαρακτήρα του νεαρού Βαραχία. Βέβαια, αν κατάλαβα καλά το βιβλίο δεν είναι μυθιστόρημα αλλά αποτελείται πλήρως από τις χειρόγραφες σημειώσεις του Βαραχία που βρέθηκαν από τον Zimler σε ένα κελάρι σπιτιού που αγόρασε στην Κωνσταντινούπολη (και όπου έζησε ο Βαραχίας τα τελευταία του χρόνια).

Και μια τελευταία παρατήρηση: Αποδεχόμενοι εξ' ορισμού ότι κανένα έθνος δεν έχει χέρια καθαρά από αίμα αθώων, το ότι το βιβλίο είναι γραμμένο από ένα Εβραίο δεν μπορεί εύκολα να αποσυνδεθεί από το γεγονός ότι οι Εβραίοι παρουσιάζονται σ' αυτό ως παναγίτσες.

Maurice Leblanc. Κρίμα που δεν τον είχα ανακαλύψει πιο πριν. Το 'Κρυστάλλινο Πώμα' είναι αστυνομικό μυθιστόρημα από μια σειρά βιβλίων του Leblanc με ήρωα τον φινετσάτο ασύλληπτο διαρρήκτη Αρσέν Λουπέν, γνωστό για τους καλούς τρόπους του, την ατέλειωτη αυτοπεποίθησή στις ικανότητές του, το αυτάρεσκο θράσος του και το θαυμασμό που ενέπνεε στους (πάντα ανυπότακτους) γάλλους καθώς ξεφτίλιζε κάθε φορά τους συμπαθείς μπάτσους.

Σημείωση: Δεν μου αρέσει να χρησιμοποιώ εκφράσεις μισοξύλινες που ζέχνουν κλισεδίλα όπως 'αυτάρεσκο θράσος' αλλά πως να το πεις όταν ο Λουπέν, όντας ο πλέον καταζητούμενος, επανειλημμένα μπαινοβγαίνει στα αρχηγεία της αστυνομίας πότε μεταμφιεσμένος σε καθ. Φιλολογίας, πότε σαν ο ίδιος ο Λουπέν εκβιάζοντας ατάραχα και πάντα με χαμόγελο ικανοποίησης τον γενικό γραμματέα της αστυνομίας μέσα στο ίδιο το δικαστικό μέγαρο! Μην αρχίσω λοιπόν να γκρινιάζω πάλι για την κακοποίηση της γλώσσας από όσους δεν ξέρουν για τι μιλάνε αλλά θέλουν να γράφουν φανταχτερά.

Και δυο λόγια για τη συγκεκριμένη ιστορία: Η ληστεία στο εξοχικό σπίτι του βουλευτή Ντωμπρέκ καταλήγει σε φονικό όταν οι δυο συνεργάτες του Λουπέν (οι οποίοι και είχαν προτείνει την διάρρηξη) καθυστερούν να διαφύγουν ψάχνοντας κάτι πολύ συγκεκριμένο που ήταν κρυμμένο στο σπίτι. Ο Λουπέν που δεν ήξερε τι σκάρωναν γλιτώνει την τελευταία στιγμή χρησιμοποιώντας πάλι το ανεξάντλητο ρεπερτόριο μπαγαποντιάς και θράσους ενώ οι άλλοι δυο πιάνονται και μετά τη δίκη καταδικάζονται σε θάνατο για τη δολοφονία του υπηρέτη του Ντωμπρέκ, Λεονάρ, την οποία όμως δεν είχε διαπράξει ο 20χρονος Ζιλμπέρ αλλά ο δεύτερος διαρρήκτης, ο Βωσερέ. Στο υπόλοιπο του βιβλίου ο Λουπέν δίνει ένα αγώνα με το χρόνο στον οποίο διακυβεύει τη ζωή του προκειμένου να γλιτώσει τον Ζιλμπέρ από τη λαιμητόμο. Αντιμετωπίζει αμέτρητα εμπόδια και τίποτα δεν του κάθεται από την αρχή όπως το θέλει (από ό,τι κατάλαβα στις άλλες ιστορίες τα καταφέρνει χάρη στην εξυπνάδα του πολύ ευκολότερα και κομψότερα), γιατί ο Ντωμπρέκ είναι αντίπαλος αδίστακτος, πανέξυπνος και πανούργος.

Συνολικά πολύ καλό λοιπόν, θα διαβάσω κι άλλο Leblanc, και πολύ καλή μάλιστα η έκδοση από τις εκδόσεις 'Ερατώ' που συνέθεσαν μια άψογη εξωτερική αισθητική του βιβλίου αλλά και τυπογραφικά στοιχεία και χαρτί (ελαφρώς κιτρινισμένο) που επιλέχθηκαν να ταιριάζουν με το είδος του βιβλίου και την εποχή στην οποία αναφέρεται (Γαλλία του 1900). Ε, ναι, γιατί το βιβλίο είναι και φετίχ, πως να το κάνουμε. Σκέφτομαι τις εκδόσεις των κλασσικών βιβλίων που δίνουν τσάμπα με τις εφημερίδες και ανατριχιάζω: μπορείς να τα διαβάζεις στο τραπέζι τρώγοντας κοκκινιστό με τηγανητές πατάτες και να αφήνεις λαδιές σε κάθε σελίδα. Κάφκα με τηγανητές πατάτες! Όπως και να έχει, χαιρετίζω την προσπάθεια των εφημερίδων να κάνουν τον κόσμο να διαβάσει και τίποτα αξιόλογο (ή μάλλον, να διαβάσει γενικώς) και αναγνωρίζω ότι το κόστος θα ήταν απαγορευτικό για μια καλύτερη αισθητική.

Τέλος πάντων, για να κλείνω, οι 400 σελίδες του έφυγαν νεράκι σε δυο μέρες στο 424 Στρατιωτικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης. Διαβάστε το! (Τελικά, νεκρός χρόνος υπάρχει ως τέτοιος μόνο για τους ηλίθιους - τα παλικάρια που ήμασταν μαζί στο θάλαμο του νοσοκομείου, που όταν δεν βλέπανε ό,τι ανοησία έδειχνε η τηλεόραση, ή δεν διαβάζανε αθλητικές εφημερίδες, με κοιτούσαν να διαβάζω συνέχεια και με έλεγαν 'βιβλιοφάγο', όχι ειρωνικά αλλά σχεδόν με ένα κρυφό θαυμασμό, λες και μόνο τα δικά μου δάχτυλα μπορούν να γυρνάνε σελίδες. Ω, οι σύγχρονοί μου... -να κλείσω και αυτή την παρένθεση που ταλαιπώρησα).

Ενδιαφέρον βιβλίο. Ξεκινάει με τον Oscar να δηλώνει πως ο Σοσιαλισμός με την κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας που θα επιφέρει, θα απαλλάξει τον άνθρωπο από την 'αποκρουστική' αναγκαιότητα του να ζει για τους άλλους (με την έννοια των διακριτών ρόλων που αποδίδει η κοινωνία στον καθένα: εσύ θα μαζεύεις σκουπίδια, εσύ θα βιδώνεις εξαρτήματα κτλ), έτσι ώστε θα μπορούν όλοι να έχουν την ελευθερία αλλά και τη δυνατότητα να αυτοπραγματωθούν και έτσι να ασχολούνται μόνο με υψηλά και όμορφα πράγματα συμβάλλοντας στον πολιτισμό.

Αυτό, το ονομάζει ο Oscar Ατομικισμό και το θεωρεί από τα μέγιστα αγαθά. Το να ασχολείσαι με τον εαυτό σου και να παράγεις/αποδίδεις στην ανθρωπότητα ό,τι καλύτερο έχεις μέσα σου. Και για να γίνεται αυτό θα πρέπει να μη χρειάζεται να δουλεύεις για να ζήσεις, ή αν μη τι άλλο να μην χρειάζεται για να ζήσεις να καταφεύγεις σε εξουθενωτικές, ταπεινωτικές και μηχανιστικές εργασίες. Και σαν μεγάλος ελληνολάτρης, φέρνει σαν παράδειγμα απόδειξης των λεγομένων του την αρχαία Ελλάδα όπου οι άνθρωποι είχαν αντιληφθεί οτι για να παράξουν πολιτισμό έπρεπε να απαλλαγούν από τα dirty jobs, και γι'αυτό είχαν δούλους (δεν κρίνει αν ήταν ηθικό ή όχι (αν και σε μεταξύ μας συζήτηση μου εκμυστηρεύτηκε οτι το ψιλοεπικροτεί δεδομένου του μακροπρόθεσμου οφέλους) απλώς το αναφέρει για να πει οτι λειτουργεί έτσι το σύστημα).

Θα πει κανείς σήμερα όμως, αφού πολύ σωστά η κοινωνία πια δεν ανέχεται τη δουλεία, αυτές τις βρωμοδουλειές ποιος θα τις κάνει; Η απάντηση έρχεται από τον Oscar σε μια εποχή όπου πρέπει να ακούστηκε αστείο: οι μηχανές. Οι μηχανές θα σκουπίζουν, θα βιδώνουν, θα ξεβουλώνουν νιπτήρες. Προφητικός, όχι; Όταν οι τεχνικές μας δυνατότητες το επιτρέψουν λοιπόν, ο σοσιαλισμός θα αντιστρέψει τους ρόλους ανθρώπου-μηχανής και θα κάνει τη μηχανή δούλο του ανθρώπου από το ανάποδο που ισχύει σήμερα (λέει ο Oscar: όταν μια μηχανή αντικαθιστά την εργασία 50 ανθρώπων και αυτοί χάνουν την εργασία τους και λιμοκτονούν ενώ ο πρώην εργοδότης βγάζει τα 50πλάσια, δεν είναι ο άνθρωπος δούλος της μηχανής;).

Σωστά όλα αυτά, γενικώς όμως, ο άμβωνας εκ του οποίου ο Oscar μας κηρύττει, μου φαίνεται να υπερίπταται ολίγον τι της πραγματικότητας που επιβάλλει η ανθρώπινη φύση. Για παράδειγμα, αναφέρει οτι όταν κάθε άνθρωπος θα έχει αρκετά για να καλύψει τις ανάγκες του τότε θα εξαφανιστεί το έγκλημα και οι άνθρωποι θα πάψουν να συγκρούονται μεταξύ τους. Αυτό μου φαίνεται λάθος. Παραβλέπει τελείως την αχόρταγη φύση του ανθρώπου. Ή όταν λέει οτι κανένας άνθρωπος δεν θα ασχολείται πια με ποταπές δουλειές και όλοι θα ασχολούνται με υψηλά πράγματα και θα κάνουν ομορφιές. Αναρωτιέμαι, κάθε άνθρωπος μπορεί, έχει το δυναμικό να ασχολείται με υψηλά πράγματα; Προσωπικά αμφιβάλλω. Όταν λοιπόν όλα τα τετριμμένα θα γίνονται από μηχανές, αυτοί οι άνθρωποι, οι ας πούμε όχι και εν τόση σοφία ποιηθέντες τι θα κάνουν όλη μέρα; Δεν θα ισχύσει το αργία μήτηρ πάσης κακίας; Και όλα τέλος πάντων τα βλέπει ο Oscar εκνευριστικά απλά και ρόδινα, που και εγώ θα ήθελα να είναι έτσι, αλλά δεν είναι. Είναι μωρέ αρκετά ρομαντικός ο καημενούλης...

Και όταν του το λέω, αντιτείνει: Μα σε ένα κόσμο που δεν περιλαμβάνει την Ουτοπία, δεν αξίζει καν να ρίξουμε ματιά!

Ο Πέπλος είναι μια ξενάγηση στα έγκατα του κόσμου των μυθιστορημάτων απο ένα γνώστη του πεδίου, ό,τι πρέπει για όποιον θέλει να μάθει πως παίρνουν ζωή οι μυθιστορηματικοί χαρακτήρες και ποιοί υπήρξαν οι μεγάλοι πρωτοπόροι του χώρου. Και όλα αυτά από την δυνατή γραφίδα του Κούντερα.

Το βιβλίο ονομάστηκε 'πέπλος' απο μια ιδέα του Κούντερα: οτι οι πολύ μεγάλες μορφές στο χώρο του μυθιστορήματος κατάφεραν να 'σκίσουν τον πεπλο της προερμηνείας των πραγμάτων' και να γράψουν για κάτι αν όχι πραγματικά καινοτόμο, τουλάχιστον για κάτι που θεωρείται τόσο πεζό και τετριμμένο, που κανένας δεν το είχε μέχρι τότε πραγματευθεί. Ο Κάφκα για παράδειγμα, δεκάδες χρόνια πριν η γραφειοκρατία γίνει το τέρας που γνωρίζουμε σήμερα, ανέγνωσε τα πρώτα σημάδια της και την έκανε μυθιστορήματα (ο Πύργος, η Δίκη, ίσως και άλλα).

Αυτό που έμαθα (ή καλύτερα συνειδητοποίησα) απο το βιβλίο είναι οτι το μυθιστόρημα είναι 'η τέχνη της ζωής' _{(ακούγεται γλυκερό κλισέ, ξέρω, αλλά θέλω δεν θέλω μοιράζομαι την ίδια γλώσσα με αυτούς που την κακοποιούν)}, το κατέβασμα μέχρι το 'είναι' των πραγμάτων, και οτι οι χαρακτήρες πολλών μυθιστορημάτων ζουν πιο αληθινές ζωές απο πολλούς ανθρώπους (ίσως γιατί μη-όντας, δεν έχουν και να ρισκάρουν τίποτα; Ίσως. Η ειρωνεία βέβαια είναι οτι οι πραγματικοί άνθρωποι μη ρισκάροντας, δεν αποκτούν τίποτα που θα άξιζε μετά να μη το ρισκάρουν). Λοιπόν το βιβλίο μου άνοιξε την όρεξη να διαβάσω μυθιστορήματα!

Ο Solaris είναι ένας πλανήτης που ανακαλύπτει κάποια στιγμή στο μέλλον η ανθρωπότητα, ο οποίος καλύπτεται πλήρως απο ένα ωκεανό μιας παχύρευστης ουσίας. Ο πλανήτης απασχολεί επί δεκάδες χρόνια την επιστημονική κοινότητα γιατί ο ωκεανός που τον περιβάλλει μοιάζει να είναι ζωντανός καθότι... Καθότι συμβαίνουν στον ωκεανό μια σειρά απο πράγματα τα οποία δεν έχει νόημα να αναφέρω μια και δεν θα πειστεί κανένας οτι αποτελούν αποδείξεις ύπαρξης ζωής. Και ακριβώς αυτό είναι που εν μέρει πραγματεύεται το βιβλίο σε δεύτερο επίπεδο ανάγνωσης: Ποιες είναι οι ελάχιστες εκδηλώσεις της ύλης που στοιχειοθετούν ζωντανή ύπαρξη; Εν τέλει τι μπορεί να θεωρηθεί ζωή; Έχει ο ωκεανός γλίτσας συνείδηση του εαυτού του και της βάσης που εγκατέστησαν εκεί οι επιστήμονες;

Όταν για παράδειγμα είχαν αρχίσει οι επιστήμονες να βυθίζουν στη γλίτσα επιστημονικά όργανα για να τη μελετήσουν, κάποιες φορές αυτή δημιουργούσε στην επιφάνειά της μορφές που έμοιαζαν στα όργανα των επιστημόνων. Απο ένα σημείο και μετά, έπαψε να κάνει αυτές τις μιμήσεις, και δεν αντιδρούσε καθόλου στα πειράματα που γίνονταν, σαν να είχε χάσει το ενδιαφέρον της.

Το πράγμα όμως ας πούμε οτι χόντρυνε όταν η γλίτσα άρχισε να παίζει άσχημα με τους επιστήμονες που διέμεναν στο σταθμό, στέλνοντάς τους επισκέπτες που τους παρήγαγε απο αναμνήσεις που είχε διαβάσει απο το μυαλό τους. Ο ένας απο αυτούς αυτοκτονεί.

Στο τέλος ένα μεγάλο ερωτηματικό μένει μετέωρο...

Υ.Γ. Για να περιγράψει τις μορφές που έπαιρνε ο ωκεανός εν είδει παιχνιδιού, ο κ. Στάνισλαφ πρέπει να τα πήρε τα ληγμένα του ;-)

Αλλο ένα βιβλίο του Κούντερα που με φόντο τον πεπτωκότα Κομμουνισμό σκιαγραφεί και συμπιέζει μέσα στις λίγες σελίδες του και μέσα απο τις ιστορίες δυο αυτοεξόριστων απο την Τσεχία, προ πολλού παρολίγον εραστών, μια ολόκληρη εποχή, το τέλος της, και τα σημάδια της πάνω στους ανθρώπους που την έζησαν. Χαμηλών τόνων βιβλίο, ρομαντικό, γλυκό (αλλά και πικρό ή μάλλον κυρίως πικρό), αξίζει να διαβαστεί ακόμα και μόνο και μόνο για την έξοχη μαεστρία με την οποία περνάει στον αναγνώστη αυτό το συναίσθημα της ψυχρής κενότητας των χαρακτήρων μπροστά στο μη-μέλλον τους. Θα ήθελα να το δω απο γαλλικό κινηματογράφο.

Στο επίμετρο του μεταφραστή (Γιάννη Χάρη) λεει οτι είναι το συγκινητικότερο μυθιστόρημα του Kundera. Πιθανότατα είναι. Βέβαια για ένα 26άχρονο που δεν έχει ζήσει ποτέ μακριά απο την οικογένειά του (πολλώ δε μάλλον απο τη χώρα του) (όχι πως το ένα ή το άλλο του ήταν ποτέ εξαιρετικά αγαπητά), είναι πολύ δύσκολο να μπει στη βαθύτερη ψυχολογία των χαρακτήρων του βιβλίου και να συγχρονιστεί με το δράμα τους. Παρόλα αυτά το συστήνω γιατί είναι πολύ ανθρώπινο βιβλίο με την έννοια οτι ο Kundera φτιάχνει(;) χαρακτήρες που είναι πραγματικοί άνθρωποι και όχι μυθιστορηματικές οντότητες.

Το βιβλίο 'ο Τοίχος' είναι μια συλλογή πέντε αυτόνομων ιστοριών που περιγράφουν ανθρώπους σε φάσεις ενδοσκόπησης, όπου έρχονται αντιμέτωποι με τα θεμέλια ερωτήματα της ύπαρξης: υπάρχω; γιατί υπάρχω; ποιό το νόημα όλων αυτών που βιώνουμε;

Στην πρώτη ιστορία, μια ομάδα ανταρτών στον ισπανικό εμφύλιο (μάλλον) έχει αιχμαλωτιστεί και πρόκειται να εκτελεσθεί απο τους φασίστες την αυγή. Η ιστορία σκιαγραφεί τις ψυχικές τους μεταστροφές και τις αγωνίες τους καθώς προσπαθούν μέσα στο κελί τους να κατανοήσουν, να αντιμετωπίσουν και να αποδεχτούν το τέλος της ύπαρξής τους.

Στη δεύτερη ιστορία, ο πατέρας μιας γαλλίδας προσπαθεί να την κάνει να εγκαταλείψει τον φίλο της ο οποίος είναι στα πρόθυρα της ολοκληρωτικής τρέλας (νομίζει οτι τον κυνηγάν αγάλματα...) αλλά αυτή δεν θέλει και ο λόγος είναι οτι μάλλον έχει αρχίσει δίπλα του να τα χάνει και αυτή.

Στην τρίτη ιστορία έχουμε ένα μισάνθρωπο ο οποίος έχει ό,τι ψυχικά τραύματα και συμπλέγματα υπάρχουν, καθώς και μερικές σεξουαλικές διαστροφές. Μισεί όλες τις εκφάνσεις της ανθρώπινης φύσης, και θέλει να κάνει μια πράξη που να μείνει στην ιστορία, μια πράξη που να είναι το μανιφέστο αυτής του της μισανθρωπιάς: να σκοτώσει και να σκοτωθεί.

Στην τέταρτη ιστορία μια ανοργασμική κοπέλα έχει σχέση με έναν ανίκανο, ενώ την πολιορκεί και ένα γαλλάκι. Αγαπάει τον ανίκανο ακριβώς για αυτή του την αδυναμία (μάλλον όχι τόσο για την ουσία της αλλά για την καθαυτή πολύ ανθρώπινη ιδιαιτερότητά του), αλλά την κερδίζει ο άλλος γάλλος. Μετά ξαναγυρίζει στον ανίκανο γιατί αυτός κρύβει τις ανασφάλειές της καλύτερα (υποθέτω).

Στην τελευταία και μεγαλύτερη ιστορία, βλέπουμε την πορεία της ζωής ενός μικρού υπερκινητικού παιδιού μέχρι την ενηλικίωση που περνάει μέσα απο διάφορες υπαρξιακές καταστάσεις: υπάρχω στ'αλήθεια; υπάρχω αλλά ποιός είμαι και τί θέλω; μήπως η αυτοκτονία είναι η ύψιστη μορφή αυτοπραγμάτωσης; Μετά απο μερικές φιλοσοφικές περιπλανήσεις, η σύγχυση συνεχίζεται καθώς ο μικρός ψάχνοντας ακόμα τον εαυτό του μπαίνει στα σκοτεινά σοκάκια του βασιλείου του πνεύματος όπου γνωρίζεται με ένα σουρεαλιστή παιδεραστή με τον οποίο περνάει πολλές ώρες γιατί έχει γοητευθεί, στο τέλος καταλαβαίνει όμως οτι ο τύπος ήθελε απλώς το πετσί του.

Οι ήρωες του Sartre, στις πέντε αυτές ιστορίες είναι άθεοι (χωρίς να το δηλώνουν ξεκάθαρα), έξυπνοι κατά κανόνα και χαρακτήρες που σκέφτονται, αυτοαναλύονται και ενδοσκοπούν υπερβολικά πολύ. Είναι φανερό απο τις ιστορίες οτι οι χαρακτήρες αυτοί, ψάχνοντας για νόημα στη ζωή πέφτουν πάνω στον εαυτό τους, και μια και συγκυριακά δεν πιστεύουν σε κάποιο θεό για να τους το δώσει απο ψηλά, το ψάχνουν αναγκαστικά μέσα τους, μια διεργασία που όμως έχει πολύ πόνο, μάτωμα και αμέτρητα αδιέξοδα και μεταστροφές. Και στο τέλος είναι αμφίβολο αν υπάρχει αποτέλεσμα.

Γνωρίζοντας εκ των προτέρων οτι ο Sartre είναι υπαρξιστής, ούτως ειπείν πιστεύει οτι το νόημα της ζωής είναι αυτό που εμείς σαν ξεχωριστοί άνθρωποι της δίνουμε και δεν υπάρχει εξωτερικός νοηματοδότης (θεός), οι ιστορίες του βιβλίου διαβάζονται ευχάριστα, αν και όχι χωρίς κάποια πικρία, γιατί δείχνουν αφενός μεν την τεράστια ευθύνη και το μεγάλο βάρος του ανθρώπου που επιλέγει να χτίσει το νόημα της ζωής του μόνος του αντί να το πάρει κονσερβαρισμένο απο ψηλά, αφετέρου δε, το συχνά τραγικό αποτέλεσμα της διαδικασίας αυτής.

Θέλεις οτι το διάβασμά του διακόπηκε άπειρες φορές; Οτι δεν είχα την ησυχία μου διαβάζοντάς το; Οτι δεν έχω πια την οξύνοια που είχα μικρότερος για να διαβάζω φιλοσοφία; Μπορεί ένας συνδυασμός απο αυτά. Βαρέθηκα λίγο διαβάζοντάς το. Μου φάνηκε σαν ιατρικό τεχνικό εγχειρίδιο για κατάταξη των μορφών βαρεμάρας. Ο συγγραφέας γράφει στην αρχή του βιβλίου οτι ξεκίνησε να το γράφει κάποια περίοδο της ζωής του που βαριόταν πολύ. Ο μεταφραστής του βιβλίου στα ελληνικά γράφει οτι ξεκίνησε να το μεταφράζει μια εποχή που βαριόταν φριχτά, όπως ο ίδιος λέει. Ε, λοιπόν, τώρα έκλεισε ο κύκλος: και ο αναγνώστης βαρέθηκε διαβάζοντάς το.

Το διάβασα στο Διδυμότειχο κάνοντας την... τρόπος του λέγειν θητεία μου. Το καταδιασκέδασα, αμέτρητες φορές γέλασα και νομίζω οτι παρόλο που ο ίδιος ο Ροΐδης αναφέρει οτι τα πρώτα δύο μέρη του βιβλίου είναι βγαλμένα "απο την κεφαλή του", τα ήθη και οι συνήθειες που περιγράφουν είναι υπαρκτά, βγαλμένα απο την άπειρη βιβλιογραφία που διάβασε προκειμένου να γράψει την Πάπισσα Ιωάννα.

Το μεγάλο σατυρικό όπλο του Ροΐδη είναι οι συνεχείς σπαρταριστές παρομοιώσεις. Σχεδόν κάθε δεύτερη πρότασή του περιέχει μια καυστική παρομοίωση, με την οποία χύνει άφθονο δηλητήριο σε ήθη του μεσαίωνα ή και άλλες φορές σε σημερινά. Η ειρωνεία, ο σαρκασμός και αλλού λεπτό και αλλού χοντρότερο χιούμορ διαπερνά κάθε πρόταση, προκειμένου κατά κύριο λόγο να στιγματίσει την υποκρισία του εκκλησιαστικού κόσμου.

Γενικώς, θα μπορούσε κανείς να πει οτι η Πάπισσα Ιωάννα είναι μια πολεμική εναντίον των επι γης αντιπροσώπων του θεού, νυν και πρώην. Το λέω αυτό γιατί βρήκα η καθαυτή ιστορία της Ιωάννας να είναι απλώς το όχημα που μετέφερε τον Ροΐδη και μαζί τους αναγνώστες του καθώς αυτός περνούσε πάνω απο όλες τις κακοδαιμονίες και υποκρισίες που ήθελε να καυτηριάσει. Έτσι, η ιστορία της Ιωάννας δεν παίρνει πάνω της όλο το βάρος της διήγησης αλλά διαρκώς γίνονται μεγάλες παρενθέσεις για να περιγραφούν (λεπτομερώς) (και να σατυριστούν (ενδελεχώς)) μοναχοί, ιερείς, δόγματα, και γενικώς ό,τι άπτεται της εκκλησιαστικής κουλτούρας. Γι'αυτό και ο Ροΐδης έστρεψε πάνω του τα πυρά της Εκκλησίας της Ελλάδος η οποία του έκανε μήνυση για προσβολή των θείων, το μόνο που φυσικά κατάφερε ήταν να κάνει το βιβλίο του ευρέως γνωστό (έτσι δεν γίνεται πάντα;) και να λάβει την προσοχή που δικαιωματικά του άξιζε.

Τέλος, να αναφέρω οτι διάβασα την έκδοσή του απο την ΕΣΤΙΑ, στην καθαρεύουσα (όπως το έγραψε δηλαδή) και δεν μπορώ να φανταστώ να μεταφέρεται επιτυχημένα το ειρωνικό ύφος και η τέχνη της πένας του Ροΐδη στη δημοτική. Θα χρειαζόταν μάλλον ένας ακόμα Ροΐδης για κάτι τέτοιο.

Εγώ πότε θα γράφω έτσι;;; Με τη μαεστρία του Τατσόπουλου, ε; Ίσως όταν μεγαλώσω. Υποδειγματική πλοκή, πολύ έξυπνη ιστορία, φινάλε εκρηκτικό που κορυφώνεται σε μια αποκαλυπτική γραμμή που σε αφήνει άναυδο, χαρακτήρες καλοδουλεμένοι και νευρώδεις. Απο το γυμνάσιο μου έλεγε ο Σώρος να το διαβάσω και τον έγραφα. Μέχρι που ήρθε η ταινία, πήγα να τη δω και είχε αλλάξει και είδα μια πατάτα. Το συστήνω ανεπιφύλακτα, και δηλώνω οτι θα διαβάσω κι άλλο Τατσόπουλο.

Περί της ιστορίας τώρα: Ο Στέφανος είναι ένας όμορφος, έξυπνος, γοητευτικός (και ουδόλως μετριόφρων) τύπος που μόλις απολύθηκε απο το στρατό και δεν θα τον χάλαγαν μερικά χιλιάρικα. Ένας παλιός συμμαθητής του (και μύστης του υποκόσμου) καταφέρνει να κάμψει τις αντιστάσεις του και να τον μπλέξει σε μια ληστεία. Η ληστεία αποτυγχάνει, ο Στέφανος μπαίνει φυλακή και βγαίνει πάρα πολύ σύντομα κάτω απο πολύ...χμ, ιδιόμορφες συνθήκες, αποκαλύπτοντας μια σίγουρα απροσδόκητη πτυχή του χαρακτήρα του... Αψογο, άψογο!

Μην το λέμε κάθε φορά. Για τον επόμενο καιρό όλα τα βιβλία είναι διαβασμένα στο στρατό. Έχω ξαναδιαβάσει Bukowski και μπορώ να πω οτι ήταν αντάξιος των προσδοκιών μου. Το βιβλίο έμοιαζε λίγο αυτοβιογραφικό, δεν ξέρω βέβαια λεπτομέρειες, ίσως και να μην ήταν. Περιγράφει σε πρώτο πρόσωπο τη ζωή ενός παιδιού της επαρχίας με ανεπρόκοπους γονείς (ένα μονίμως άνεργο αλλά φαντασμένο αυταρχικό πατέρα και μια υστερική μητέρα). Το βιβλίο είναι γεμάτο σκληρές περιγραφές της ζωής του παιδιού Χένρυ καθώς μπλέκει με κακές παρέες, κι ύστερα πως ωριμάζει αλλά παραμένει πάντα χαμένος μην έχοντας κανένα σκοπό στη ζωή, αμφισβητώντας τα πάντα (και πρώτα τους γονείς του), πίνοντας μονίμως, ψάχνοντας για δουλειά που όμως καμιά δεν του ταιριάζει και απολύεται. Βασικά μπορεί και να διαβαστεί ως οδηγός επιβίωσης πεζοδρομίου. Το συνιστώ.

Κι άλλο βιβλίο που διάβασα στο στρατό. Ποιος είπε οτι ο στρατός είναι χάσιμο χρόνου; Βέβαια για μερικούς το διάβασμα είναι επίσης χάσιμο χρόνου. Τέλος πάντων, το βιβλίο που είχα στα χέρια μου έφευγε σαν νεράκι. Είχε αρκετά ικανοποιητική πλοκή, αρκετές ανατροπές και έξυπνο φινάλε. Πολύ ευχάριστο διάβασμα, αλλά χωρίς να είναι κάτι το εξαιρετικό.
Η ιστορία διαδραματίζεται στο μεσαίωνα, σε ένα μοναστήρι, όπου πεθαίνει ένας μοναχός και πρέπει να αντικατασταθεί με κάποιον καινούριο, και μια που ο ηγούμενος της μονής βρίσκεται σε 'επαγγελματικό ταξίδι', επιστρέφοντας κουβαλάει και ενα αντικαταστάτη, τον Ελινόδιο. Ο οποίος Ελινόδιος δεν έχει καμία σχέση με τον αγαπητό σε όλους, γλυκό και γεμάτο συμπόνια και κατανόηση για τις ανθρώπινες αδυναμίες πατέρα Αδάμ (ο αποθανών), αλλά αντιθέτως είναι σκληρός, άτεγκτος και αλλαζόνας (και εντέλει και νεκρός). Οπότε ο κλήρος πέφτει στο μοναχό Κάντφελ (τον Ηρακλή Πουαρό θα λέγαμε αυτής της σειράς αστυνομικών μυθιστορημάτων εποχής της Πίτερς) για να εξιχνιάσει το μυστήριο.

Συλλογή πολύ σύντομων ιστοριών τρόμου και μυστηρίου. Το βιβλίο είναι απο τις εκδόσεις "γράμματα" και έχει 13 ιστοριούλες διαφόρων (άγνωστων) συγγραφέων. Όπως τα περισσότερα βιβλία του είδους του κατεβαίνει μονορούφι, ειδικά αν το διαβάζεις υπο ιδιαίτερες συνθήκες όπως ο στρατός ;-). Το βιβλίο φιλοξενεί χαμογελαστά αγοράκια με περίεργες γαστριμαργικές συνήθειες, εστιατόρια που τα αγοράκια αυτά θα λάτρευαν, κοριτσάκια με παράξενα όνειρα και αδερφάκια που τα υπεραγαπάνε, σταθμούς τραίνων που κανείς δεν ξανάκουσε, άλλα κοριτσάκια με παράξενες φίλες και άλλα που νικάν δράκους που όμως δεν είναι δράκοι. Σχεδόν συνηθισμένοι γονείς, με σχεδόν συνηθισμένα παιδάκια είναι οι χαρακτήρες των ιστοριών, κάθε ένας εκ των οποίων όμως θα αποκαλύψει τη μικρή ασυνήθιστη ιδιότητά του. Οι ιστορίες του βιβλίου παίζουν σχεδόν όλες με το οτι ενα παιδί εξ'ορισμού περιμένουμε να είναι γεμάτο αθωότητα, αλλά όταν στο μικρό κεφαλάκι του κατοικεί μια ασυνείδητη κακία και διαβολικότητα, και με λίγη δόση υπερφυσικού, έχουμε μια ιστορία ικανή να σε κάνει, έστω και λίγο, να ανατριχιάσεις. Ξεχώρισα την ιστορία 'Ο δράκος που τρώει μικρά κοριτσάκια' του Σέπτιμους Ντέηλ. Για τα 3 ευρώ του, pas mal.

Ένα βιβλίο που έφυγε μέσα σε ενα δίωρο στο στρατό (στο αναρρωτήριο μάλιστα), από ένα μαιτρ της μυστηριακής ατμόσφαιρας, που φιλοξενεί τρεις σύντομες ιστορίες: Το βαρέλι του αμοντιλλάδο, Ο μαύρος γάτος και Ο οίκος των Ώσερ. Ο Poe σκιαγραφεί τους διαβολικούς του χαρακτήρες με μεγάλη επιτυχία, και σε τέλεια αντιδιαστολή με τις 'Σκοτεινές Ιστορίες' όπου το είναι των τραγικών πρόσωπων αδρά σκιαγραφείται απο τις πράξεις τους, εδώ οι χαρακτήρες είναι ιδιαίτερα ευφυείς, αυτοψυχαναλύονται και διηγούνται τις ιστορίες σε πρώτο πρόσωπο φανερώνοντας τις εσωτερικές τους μάχες (λογική vs εγγενής κακία & μοχθηρία), μάχες που φυσικά καταλήγουν με νικητή την κακία που παρασέρνει την αντίσταση της λογικής τους. Όπως θα περίμενε κανείς απο τον Poe, όλες οι ιστορίες του έχουν κεντρικό χαρακτήρα το φόβο για το υπέρτατο (κατά πολλούς) μυστήριο του θανάτου. Για τα 4 ευρώ του και αυτό, pas mal.

Το τρίτο βιβλίο κατά σειρά που διάβασα στο πρώτο εικοσαήμερο του στρατού πριν ορκιστώ να φυλάττω πίστην εις την πατρίδα, και που για χάρη του άκουσα την "καμπάνα" της 24ωρης κράτησης επειδή το βρήκε ο διμοιρίτης μέσα στον φοριαμό μου. Αλλωστε, ο λοχαγός το είχε πει ξεκάθαρα και επι λέξη: Απαγορεύονται εδώ μέσα πολιτικά βιβλία, τσόντες και μαλακίες. Βέβαια το βιβλίο έχει τόση σχέση με οτιδήποτε απο το ετερογενές και ασαφές συνονθύλευμα που επικρατεί στο κεφάλι του ημιάξεστου λοχαγού (αλλά και του 23άχρονου έπιασα-εξουσία-γαμώ-και-δέρνω διμοιρίτη) όση σχέση έχει και ο φάντης με το ρετσινόλαδο, αλλά μου φαίνεται μακρυγορώ. Το βιβλίο είναι απο τα πρώτα του Hesse και αυτό που τον έκανε διάσημο, και περιγράφει τις περιπλανήσεις ενός μοναχικού χωριατόπαιδου μέσα στη ζωή, στον κόσμο και στον εαυτό του, καθώς δοκιμάζει τις χαρές τις ζωής, τις λύπες, τις απανωτές απογοητεύσεις απο το χαμό των λίγων φίλων του, τους ανεκπλήρωτους έρωτές του... Πέρα απο όλα τα άλλα, ο Hesse γράφει μέσω του χαρακτήρα του Πέτερ ένα ύμνο για τη φύση και το μεγαλείο της, πράγμα το οποίο δεν είμαι σίγουρος αν το βρίσκουμε και σε άλλα του έργα, αλλά η εντύπωσή μου απο ό,τι Hesse έχω διαβάσει είναι οτι ακόμα και όταν δεν μιλάει κάπου για τη φύση, η αφήγησή του έχει πάντα μια 'γλυκιά ηρεμία' (κλεμμένο απο το οπισθόφυλλο) που μοιάζει σαν οι χαρακτήρες και τα γεγονότα να συνθέτουν ένα γαλήνιο ανοιξιάτικο τοπίο. Όπως και να έχει, ο Hesse είναι μεγάλος μάστορας της λογοτεχνίας...

Το βιβλίο ήταν ενα καθαρά ακαδημαϊκό βιβλίο οπότε και η βαθμολογία του ίσως να μοιάζει λίγο άδικη. Όπως και να έχει μπορώ να σας μεταφέρω τι αποκόμισα σε 3 αράδες. Η αμερικανική εξωτερική πολιτική λοιπόν με δυο λόγια, συνίσταται στο εξής ενα δόγμα: Είμαστε το δημοκρατικότερο, ομορφότερο, πλουσιότερο, εξυπνότερο έθνος, και θα κάνουμε τα πάντα για να παραμείνουμε.

Υπήρξαν δυο προσεγγίσεις σε αυτό το δόγμα: η προσέγγιση του απομονωτισμού, και η προσέγγιση του ιδεαλιστικού παρεμβατισμού που έμοιαζε με τον πολιτικό ρεαλισμό. Ο παρεμβατικός ιδεαλισμός έλεγε οτι επειδή είμαστε το δημοκρατικότερο και δυνατότερο έθνος έχουμε υποχρέωση προς τον υπόλοιπο πλανήτη, όπου παραβιάζονται οι αρχές του ανθρωπισμού και της δημοκρατίας να επεμβαίνουμε για να τις ξαναεμφυσήσουμε στον παραστρατημένο κόσμο. Εδώ να με σχωρνάτε αν κάνω λάθος αλλά κατάλαβα οτι ο πολιτικός ρεαλισμός έφτανε στο ίδιο αποτέλεσμα απο τον δρόμο του σκεπτικού οτι αφού έχουμε τη δυνατότητα να είμαστε οι δυνατότεροι, να επιβάλλουμε το συμφέρον μας σε όλους και δεν έχουμε και κανένα αντίπαλο δέος, θα το κάνουμε, αλλά και γελώντας κάτω απο τα μουστάκια μας θα προφασιζόμαστε το γνωστό πρόσχημα περί δημοκρατίας και ελευθέρωσης των λαών απο τους δυνάστες του. Προς τούτο λοιπόν, θα αποτρέπουμε με κάθε δυνατό μέσο τη συμμετοχή χωρών σε οιουσδήποτε οργανισμούς των οποίων ο έλεγχος δεν μας ανήκει, θα εγκαθιστούμε στρατιωτικές βάσεις όπου μπορούμε, εδραιώνοντας την πρωτοκαθεδρία μας και φυσικά κανείς δεν δικαιούται να κατέχει πυρηνικά, εκτός απο εμάς, αλλά και όποια κράτη βρίσκονται υπο τον έλεγχο και την κηδεμονία μας.

Απο την άλλη, το δόγμα του απομονωτισμού έλεγε οτι αφού σαν ήπειρος είμαστε αυτάρκεις, δεν χρειάζεται να χώνουμε τη μύτη μας παντού, μια που κάτι τέτοιο κοστίζει, αλλά ας κάτσουμε στα αυγά μας, να χτίσουμε μια όμορφη και δημοκρατική Αμερική, που με τον έξω κόσμο θα έχει εμπορικές σχέσεις (για εξαγωγές κτλ) αλλά όσο το δυνατόν λιγότερες πολιτικές σχέσεις. Οπως είναι φανερό όμως, το δόγμα καταρρίφθηκε και εγκαταλείφθηκε με αφορμή την επίθεση στο Περλ Χάρμπορ, αν και η βαθύτερη αιτία ήταν κατά τη γνώμη μου οτι αφού είναι επικερδές εντέλει να χώνουμε τη μύτη μας παντού, θα το κάνουμε.

Δηλώνω ευθαρσώς οτι κατάλαβα ελάχιστα. Ο Foucault είναι δύσκολος. Τέτοια εμπειρία διαβάσματος ξαναείχα μόνο με τα Φαντάσματα του Μάρξ του Ντεριντά.

Εντάξει, ήμουν λίγο αυστηρός στη βαθμολογία. Δεν θα μπορούσα όμως και να μην είμαι αυστηρός με αυτόν που έγραψε το Φάντασμα της Όπερας. Λοιπόν το αστυνομικό μυθιστόρημα του Leroux διαδραματίζεται κλασσικά στο Παρίσι, όπου μετά που η Γαλλική Ακαδημία χάνει έναν απο τους Ακαδημαϊκούς της, σημειώνονται αλλεπάλληλοι θάνατοι υποψηφίων για τη θέση που άδειασε. Ο πρώτος θάνατος θεωρείται φυσιολογικός, ο δεύτερος βάζει υποψίες, τον τρίτο ακολουθεί πανικός. Μήπως η θέση είναι καταραμένη απο τον μάγο Ελιφάς ντε λα Νοξ, ο οποίος σαν υποψήφιος για τη θέση περιγελάστηκε και απορρίφθηκε; Και ο ένδοξος καθηγητής Λουσταλό της Ακαδημίας, διαρκώς αφηρημένος, έτοιμος προφανώς να συγκλονίσει την ανθρωπότητα με άλλη μια του φοβερή ανακάλυψη (όπως θα έλεγε και ο Leroux), τί ρόλο παίζει; Διαβάζεται μονορούφι! [ - ευχαριστώ για το δώρο κούκλα! - ]

Ωραίος ο Σαίξπηρ. Η ποιητική του γλώσσα είναι ίσως το καλύτερό του στοιχείο στο Βασιλιά Ληρ. Αυτό που δεν μου άρεσε ήταν στην αρχή το πόσο χωρίς πλοκή και βαθύτητα χαρακτήρων διώξαν οι κόρες τον πατέρα τους, μόλις αυτός τους παρέδωσε την εξουσία του. Σαν δηλαδή να κάναν τις καλές (που μάλλον έτσι έγινε) περιμένοντας την εξουσία ώστε να πετάξουν το γέρο μακριά. Θα το απολάμβανα περισσότερο αν υπήρχε κάποιου είδους εσωτερική μάχη στους χαρακτήρες, και για παράδειγμα τα λόγια αγάπης που τις έβαλε να πουν ο γέρος τα εννοούσαν απλά θα ήταν τέτοια η σχέση τους μαζί του που δεν θα μπορούσαν να τον αντέξουν και ο διωγμός του θα ήταν μετά μονόδρομος. Γενικά το έργο στο επίπεδο της περιγραφής των χαρακτήρων ήταν λίγο μάζεψέ τα να φεύγουμε. Όπως έχω ακούσει και απο αλλού, ίσως ο Σαίξπηρ να είναι λίγο υπερτιμημένος.

Τι να πει κανείς για αυτό το αριστούργημα του Καζαντζάκη... Μια εξαιρετικά βίαιη καταιγίδα εικόνων, ένας ίλιγγος ακατάπαυστης κίνησης και δημιουργίας, μεθυστικός και ξέχειλος απο αγάπη για τον Ανθρωπο. Μέσα στο σφυροκόπημα της πρόζας του, μιας πρόζας που θυμίζει Nietzsche, στροβιλίζεται στη φωτιά της ύπαρξης όλο το Σύμπαν, φτιάχνοντας ανθρώπους, ιδανικά, αγώνες, αγωνίες, θεούς, μόνο για να τα ξανακαταλύσει σε χώμα ξεκινώντας πάλι απο την αρχή τον αιώνιο κύκλο του.

Με λόγο γεμάτο λαγαρότητα και ποιητική αλληγορία, δείχνει πως η αναπόδραστη ματαιότητα της ύπαρξης μετουσιώνεται σε απροσμέτρητο πάθος για ζωή, για δράση, για συνέχιση του έργου του Ανθρώπου, για πόλεμο, κι ας είναι ενας πόλεμος αμφίρροπος που κανείς δεν ξέρει το τέλος του. »Που πάμε; Θα νικήσουμε ποτέ; Προς τι όλη τούτη η μάχη; Σώπα! Οι πολεμιστές ποτέ δε ρωτούνε!». Ακόμα και η μικρότερη μάχη που δόθηκε, κι ας συνάντησε τη μεγαλύτερη τη συντριβή, ποτέ δεν χάνεται στην ματαιότητα, ποτέ δεν χάνεται μετά το τέλος, αλλά φωτίζει για πάντα το δρόμο των κατοπινών. »Το άστρο πεθαίνει, μα το φως του ποτέ!».

Ο Καζαντζάκης μέσα απο αυτή του την κραυγή (όπως ονομάζει και ο ίδιος την Ασκητική του), μοιάζει να είναι κοντά στο φιλοσοφικό ρεύμα του Υπαρξισμού αν και ίσως υπήρξε απο τους πατέρες του. Η φιλοσοφία του είναι κοντά στο 'A Free Man's Worship' του Bertrand Russell και στη γενικότερη ανθρωποκεντρική στάση του Υπαρξισμού. Οι ζωές μας και το πέρασμά μας απο αυτή τη γή, παίρνουν την αξία που εμείς οι ίδιοι τους δίνουμε.

Μέσα απο την ειρωνία, το σαρκασμό προς την προκατάληψη και τα χοντρά χωρατά, ο μάστορας της υπερβολής Rabelai ξεπροβάλλει τον ανθρωπισμό του. Βάζει τον άνθρωπο να σταθει μόνος γερά στα πόδια του, του ξαναδίνει την αξιοπρέπεια και τη χαμένη αυτάρκεια που η ποταπότητα, η αδυναμία και η δουλικότητα που πρεσβεύει ο χριστιανισμός είχαν καθαιρέσει. Γι'αυτό, δεν χάνει ευκαιρία να χτυπάει το Μεσαιωνικό θεολογικό κατεστημένο έτσι που το έργο του καταδικάστηκε και ο ίδιος ονομάστηκε αιρετικός. Η πραγματική σοφία δεν μπορεί να είναι δυσκοίλια και κιτρινιάρα και κλεισμένη σε μοναστήρια, παρά μόνο να φέρνει στην τέλεια ισορροπία τις δυο αξεχώριστες φύσεις του ανθρώπου, το πνεύμα με την ύλη, τις ηδονές της σάρκας με τη γνώση και την καθαρή σκέψη. Ανάμεσα απο μια ατέλειωτη διαδοχή οργιωδών κρασοκατανύξεων, οι χαρακτήρες του Rabelai ζουν την γιορτή του να είσαι άνθρωπος, εξυψώνουν τη ζωή πάνω στις αξίες του ανθρωπισμού και της δίνουν πίσω όλα αυτά που ο δογματικός Μεσαίωνας με την κούφια σοφία του της είχε στερήσει. On ne nait pas homme, on le devient.

Συλλογή σύντομων, ανάλαφρων ιστοριών, καλύτερη εκ των οποίων η ομώνυμη 'το φάντασμα των Κάντερβιλ', όπου ενα αξιοθρήνητο γέρικο φάντασμα τρομοκρατείται ανελέητα απο τα παιδιά των καινούριων ενοίκων ενός σπιτιού-κάστρου. Ο,τι πρέπει για βαρετά απογεύματα, αντί τηλεόρασης. Ο Οσκαρ γράφει ωραία, είτε πρόκειται για τα σοβαρά του μυθιστορήματα είτε για αστείες ελαφρές ιστοριούλες.-

Ο Οσκαρ Ουάιλντ ξαναχτυπά. Πάρα πολύ δυνατό μυθιστόρημα, σχετικά με ενα νεο, τον Ντόριαν Γκρέυ ο οποίος έχει ενα δικό του πορτρέτο το οποίο, δεν θυμάμαι πως ακριβώς (γιατί έχει χρόνια που το διάβασα) αλλάζει και γερνάει, ενώ ο ίδιος μένει φρέσκος σαν μαρούλια ημέρας. Ο Ντόριαν επιδίδεται σε άσωτη ζωή η οποία αντανακλάται στο πορτρέτο του που ασχημαίνει, ρυτιδιάζει και τα συναφή, κάποτε όμως αηδιάζει με τη ζωή του και... δεν λεω παρακάτω, γιατί θα σας το χαλάσω. Πρέπει να διαβαστεί οπωσδήποτε. Ο Οσκαρ Ουάιλντ και ο Έρμαν Έσσε μάλλον είναι απο τους σταθερά αγαπημένους μου μυθιστοριογράφους.

Απο τα αγαπημένα μου του Νίτσε. Το βιβλίο εκθέτει τις απόψεις του Νίτσε σχετικά με το πως διαμορφώθηκε και διαμορφώνεται η ηθική κάθε εποχής. Πως ακατανόητα ταμπού μιας εποχής είναι απλώς κατάλοιπα μιας προηγούμενης στην οποία υπήρχαν οι συνθήκες που απαιτούσαν την ύπαρξή τους, πως πρακτικές συνήθειες/ανάγκες του σήμερα γίνονται ηθική του αύριο. Το βιβλίο είναι κατανοητό, αν και ο Νίτσε είναι πάντα αρκετά κατανοητός (εκτός απο τον Ζαρατούστρα).

Πολύ καλή και γλαφυρή βιογραφία του Μάρξ. Απο τα παιδικά χρόνια του Μάρξ με τις αδερφές του, τα φοιτητικά που έσπαγε λάμπες στο δρόμο και έπαιζε κυνηγητό με την αστυνομία, μέχρι τις παρακαταθήκες που μας άφησε στην οικονομική θεωρία και φιλοσοφία και το μνημειώδες 'Κεφάλαιο'.

Ξεκαθαρίζω εξαρχής οτι μισώ την κατηγορία επιστημονικο-μυθιστορήματα. Δεν θυμάμαι ιδιαίτερα την ιστορία του, μια τύπισσα νομίζω και ένας τύπος, έρωτες σαχλά δοσμένοι με μπόλικες ανούσιες αναφορές στην επιστήμη της Πληροφορικής. Γλυκανάλατο άρλεκιν.

Με αυτό το βιβλίο ανακάλυψα οτι μισώ την κατηγορία επιστημονικο-μυθιστορήματα. Δηλαδή συνήθως μια διήγηση που πετάει κανένα θεώρημα ανάμεσα σε μια κατά τα άλλα άνοστη ιστορία. Παπαγάλοι που παπαγαλίζουν αποδείξεις θεωρημάτων και άλλα σαχλά. Γλυκανάλατο.

Εαν οι υπαρξιακές σας ανησυχίες εκτείνονται πέρα από το 'αράζω, άρα ζω', εαν στο σχολείο δεν είσασταν σε μόνιμη διάσταση με μαθηματικά, φυσική, χημεία και οτιδήποτε είχε νούμερα (εκτός της παρέας σας), και εάν διαβάζατε κόμικς τότε αυτό το βιβλίο είναι για εσάς. Γραμμένο από τον αστεράτο (και κατά πολλούς υπερεκτιμημένο (λόγω παράλυσης) Hawking - 'υπερεκτιμημένο' τον χαρακτηρίζουν μερικοί χολιασμένοι συνάδελφοί του, όχι εγώ, οπότε τηρουμένων των αναλογιών, μην τον απορρίψετε, κάτι έχει να σας μάθει), γραμμένο λοιπόν λεω από τον Hawking, περιγράφει τί ξέρει και εικάζει αυτή τη στιγμή η επιστήμη περί όλων αυτών των τρομερών που συμβαίνουν έξω από την Ελλάδα (η οποια κατά άλλους είναι το κέντρο του σύμπαντος), τι συμβαίνει δηλαδή σε συμπαντική κλίμακα.

Όλα όσα νομίζατε ότι ξέρατε και γι' αυτό δεν ρωτούσατε είναι εδώ: Τί είναι οι μαύρες τρύπες; Εκπέμπουν θερμότητα; Που πάνε όλα αυτά που ρουφάνε; Τί πάει να πει ύλη = ενέργεια; Πως δημιουργήθηκε το φεγγάρι; Υπάρχει η σκοτεινή ύλη; Ο Ήλιος πως θα πεθάνει μόλις του τελειώσει η μπενζίνα; Τί θα πάθει η Γή τότε; Πως καμπυλώνεται ο χωροχρόνος από την παρουσία μαζών; Ναι, ναι, αυτό που όλοι θέλετε να μάθετε: Είναι δυνατά τα ταξίδια στο χρόνο; Σκουληκότρυπες, μυρμηγκοφωλιές και όλα τα άλλα που δεν θα σας πει κανένα πρωινάδικο, είναι εδώ. Πάτε να αγοράσετε το βιβλίο τώρα!

Πηγή του περίφημου: Ολοι είναι ίσοι, αλλά μερικοί είναι πιο ίσοι απο τους άλλους. Αλληγορική ιστορία που είχε απαγορευτεί κάπου (στη Σοβιετική Ένωση του Στάλιν;) για αυτά που έλεγε. Τα ζώα μιας φάρμας σκοτώνουν(; -δεν το θυμάμαι και τέλεια) τον καταπιεστή φάρμερ και παίρνουν τη ζωή και τη διοίκηση της φάρμας στα χέρια τους για να ανακαλύψουν σύντομα οτι τη θέση του γρήγορα πληρώνουν κάποια απο τα πιο επιτήδεια ζώα. Κάπου διάβασα οτι το βιβλίο είναι έτσι γραμμένο που οι χαρακτήρες -ζώα ταιριάζουν απόλυτα σε κάποιους απο τους πολιτικούς -δικτάτορες τότε (Ο Στάλιν νομίζω ήταν το γουρούνι). Πολύ καλό. Διαβάζεται και απο παιδιά σαν διδακτικό παραμυθι. Αν δεν απατώμαι κυκλοφορεί και σε εικονογραφημένη παιδική έκδοση. Αντε, όχι μόνο Ποπάυ.

Ακολουθώντας ενα μοτίβο ευφημισμών όπως στο οργουελιανό 1984, η πυροσβεστική υπηρεσία στο μέλλον του Fahrenheit 451 χρησιμεύει στο να καίει τα βιβλία (μαζι με τους επίορκους κατόχους τους) που μπορεί να κλονίσουν τα πιστεύω των ανθρώπων της εποχής. Συνιστάται για προσγείωση αισιόδοξων και αυτοκτονία απαισιόδοξων μαζί με λήψη 1984, Φάρμα των Ζώων.

Βιβλίο σταθμός. Πλήρης αποδόμηση του χριστιανισμού, μέχρις τελευταίου λίθου. Πλήρης αποδόμηση της τερατώδους ψευτιάς του 'ελληνοχριστιανισμού'. Γραφή δοκιμιακή στα τεχνικά, με πλήρη βιβλιογραφία και άπειρες αναφορές, αλλά και ταυτόχρονα παθιασμένη και ολοζώντανη. Μου θύμισε Nietzsche.

Όποιος θέλει να μάθει με ποια μέσα ο χριστιανισμός ξερίζωσε την αρχαία ελληνική κουλτούρα και συνήθειες για να τα αντικαταστίσει με αντίστοιχα εβραϊκά, ενώ ταυτόχρονα φρόντιζε για τη Σωτηρία του κατεστημένου και των αρχόντων εδραιώνοντας φιλοσοφικά την κυριαρχία τους... αυτό είναι το βιβλίο.

Εχω την εντύπωση πως η Ζωγράφου μηνύθηκε από την Εκκλησία για αυτό το βιβλίο, δεν είμαι όμως σίγουρος - θα το κοιτάξω.

Απο το πρωτότυπο επιχείρησα να το διαβάσω αλλά ίσως τα αγγλικά μου δεν ήταν τόσο προχωρημένα. Θα του ξαναδώσω μια ευκαιρία κάποια στιγμή, δεδομένου και του θορύβου γύρω απο το όνομά του.

Το παράτησα γιατί παρότι καμιά 60 σελίδες όλο κι όλο, απο την πέμπτη σελίδα και μετά, κάθε πρόταση ήταν σαν να ερχόταν απο άλλο βιβλίο. Μάλλον θα χρειαζόταν μια γνώση οικονομικών... Ορε και βουάρ! Ορε και βουάρ!

Οταν διάβασα το πρώτο κεφάλαιο αναρωτήθηκα αν κατάλαβα έστω και μια πρόταση. Άντε γειά!

Πιθανόν για γλωσσολόγους ενδιαφέρον. Είχε ελάχιστα στοιχεία καταληπτά για τον αμύητο στην γλωσσολογία οπότε... hasta la vista, baby!

Πολλή θεοσοφία για τα γούστα μου. A tout a l'heure!

"Aν δεν έχεις ζήσει δεν μπορείς ούτε να αγαπήσεις, ούτε να πεθάνεις", λεει ο Χρυσόστομος σβήνοντας στον φίλο του Νάρκισσο. "Γι' αυτό είχε δημιουργηθεί τελικά ο άνθρωπος; Για να ρυθμίζει αυστηρά τη ζωή του σύμφωνα με τους χτύπους μιας καμπάνας, για να στραγγαλίζει τις αισθήσεις του και να δραπετεύει απο τον κόσμο;", αναρωτήθηκε ο ευσεβής Νάρκισσος όταν μπόρεσε να δει καθαρά πια μπροστά του, μέσα απο τα έργα και τη ζωή του Χρυσόστομου οτι "ο υλικός κόσμος των αισθήσεων μπορεί να προικιστεί με ψυχή".

Ο βασικός ήρωας του ρομαντικού παραμυθιού Χρυσόστομος βιώνει την αιώνια πάλη σώματος και πνεύματος, κυνηγώντας το όραμα της Μητέρας-Ζωής που συνέχεια σαν χίμαιρα του ξεφεύγει οδηγώντας τον πότε σε σκοτεινά μονοπάτια, πότε στις υψηλότερες δημιουργίες τέχνης. Στο τέλος της περιπλάνησής του που συμπίπτει και με το φυσικό του τέλος, παρασέρνει στην αμφιβολία σχετικά με τον προορισμό του ανθρώπου και τον φίλο του Νάρκισσο ο οποίος όμως είναι πια πολύ αργά για να ξεφύγει απο τη μόνη ζωή που είχε ποτέ γνωρίσει, τη μοναστική.

Ο πολύ καλά ψυχολογικά τεκμηριωμένος χαρακτήρας του Χρυσόστομου μοιράζεται στοιχεία τόσο με τον Τόμας της 'Αβάσταχτης ελαφρότητας του είναι' (Μ. Κούντερα) όσο και με τον ήρωα Ζαν Μπατίστ Γκρενούιγ του Πάτρικ Ζίσκιντ στο εξαιρετικό 'Το άρωμα'. Απο τον πρώτο έχει την ενστικτώδη παρόρμηση να ζήσει, να νιώσει και να γευτεί τον έρωτα, ενώ απο τον δεύτερο, την απαρέγκλιτη προσήλωση που κρατάει μια ολόκληρη ζωή (και οδηγεί τους φορείς της στην καταστροφή τους) σε ενα στόχο ύψιστης δημιουργίας: Τη μορφή της Μητέρας-Ζωής ο Χρυσόστομος και το υπέρτατο άρωμα, ο Γκρενούιγ.

Η κατάρα του Νάρκισσου ήταν πως όταν ανακάλυψε τη ζωή που έχασε απο τα αμετακίνητα πιστεύω του ήταν πια αργά για να τρέξει πίσω της. Και είτε με τον Χρυσόστομο, είτε όχι, ήταν η μοίρα του να το ανακαλύψει κάποτε, γιατί η εσωτερική πληρότητα και το γέμισμα που αντλούνται απο κλειστά λιμάνια και όχι απο την λυτρωτική αμφιβολία, απο τη δοκιμή και το λάθος, δεν κρατάει πολύ για τους έξυπνους ανθρώπους. Γι'αυτό και 'μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι' γιατί θα γεννηθούν και θα πεθάνουν ευτυχισμένοι και πλήρεις στα στεγανά κλουβιά τους γιατί ποτέ δεν θα μπορέσουν να κατανοήσουν τι έκλεισαν απ'έξω.

Η ιστορία του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, μέσα απο τον Ελληνισμό της Αιγύπτου. Δολοπλοκίες, προδοσίες, ανατροπές, όμως σε ενα σενάριο που προχωράει αργά και βαρετά. Δεκάδες πρόσωπα στα οποία περιστασιακά εστιάζεται η διήγηση για να εξαφανιστούν πάλι μετά. Ατέρμονες ονειροπωλήσεις, εξαντλητικές περιγραφές και ασύνδετα ταξίδια του νου. Υποθέτω λίγο καλύτερη γνώση της τότε ιστορίας θα μου εκανε το διάβασμά του λιγότερο ανυπόφορο.

Έτυχε λίγες μέρες μετά που το παράτησα, να γίνει αφιέρωμα στις εφημερίδες στον Τσίρκα και την τριλογία "Ακυβέρνητες Πολιτείες" με αφορμή μια νεα έκδοση των βιβλίων. Διάβασα λοιπόν οτι οι "Ακυβέρνητες Πολιτείες" (μέρος εκ των οποίων και η "Νυχτερίδα") θεωρούνται το σημαντικότερο ελληνικό μυθιστόρημα του 20ου αιώνα, με μοντερνισμό στο λόγο, πολλαπλές αφηγηματικές οπτικές(αυτό που εγώ είχα περιγράψει "δεκάδες πρόσωπα στα οποία..." ;-)) κλπ. Συμφωνώ, αλλά εμένα δεν μου άρεσε.

Η έμμετρη μετάφραση του Καζαντζάκη μου ήταν ανυπόφορη. Επίσης, τερατωδώς μεγάλο. Ισως κάποια στιγμή να ξανά-επιχειρήσω να το διαβάσω. Μέχρι τότε... Quid quid latine dictum sit, altum viditur!

Συλλογή 'προκαταλήψεων' απο τον Sir Peter Ustinov. Απο τις προκαταλήψεις που αιματοκύλισαν την ανθρωπότητα (Εβραίοι-Ναζί), μέχρι τις μικρές που συναντάμε στην καθημερινή ζωή για τους 'κρύους' Γερμανούς, τους 'οργανωμένους' Ελβετούς και τα συναφή, δοσμένες μέσα απο το χιουμοριστικό ύφος του Ustinov. Ο οποίος βέβαια μοιάζει να έχει πάρει πολύ στα σοβαρά οτι ο ίδιος δεν έχει καμία. Ενδιαφέρον βιβλίο, όμως δεν έχει κάποιο βάθος και ο Ustinov δεν επιχειρεί κάποια ιδιαίτερη ανάλυση για τη γενεαλογία των προκαταλήψεων, πως γεννιούνται, πως συντηρούνται, πως λειτουργούν.

Η ομιλία που εκφώνησε ο Dario Fo κατά την απονομή του Νόμπελ του στη Σουηδική Ακαδημία, με πρόλογο Κώστα Δεσποινιάδη. Ο Dario Fo θεωρούσε τον εαυτό του κλόουν, γελωτοποιό κατά την μεσαιωνική έννοια του όρου, όταν οι γελωτοποιοί αφήνονταν απο τον βασιλιά να τον σατυρίζουν καυστικά στην ίδια του την αυλή, δείχνοντας ο τελευταίος την ανωτερότητά και την δημοκρατικότητά του. Ο Dario Fo εξεπλάγη που του απονεμήθηκε το Νόμπελ, ενώ οι κακεντρεχείς σχολίασαν 'μα καλά, το Νόμπελ λογοτεχνίας σε ενα κλόουν;'. Πολλοί περίμεναν οτι δεν θα το παραλάβει το Νόμπελ, όμως ο Dario Fo το πήρε, και διέθεσε το 1 εκατομμύριο δολλάρια που το συνοδεύει για τον αγώνα απελευθέρωσης τριών Ιταλών πολιτικών κρατουμένων. Στο λόγο του ο Dario Fo σατυρίζει πολλά απο τα κακώς κείμενα της κοινωνίας όπως την υποκρισία και την πλατειά άγνοια που ανοίγει το δρόμο στη χειραγώγηση των ανθρώπων και κλείνει αφιερώνοντας το Νόμπελ στη γυναίκα του, Φράνκα Ράμε.

Οπωσδήποτε ενα βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί. Συνδυάζει πολλά πράματα: φιλοσοφικά ερωτήματα και αντίστοιχες φιλοσοφικές προσεγγίσεις (κυρίως αυτών του Arthur Schopenhauer), παράλληλα παρουσιάζει τον μικρόκοσμο των φαινομενικά ανυπέρβλητων προσωπικών μας προβλημάτων, συνδυάζει παρουσίαση τεχνικών ομαδικής ψυχανάλυσης μέσα απο την αφήγηση της ψυχοθεραπείας μιας ομάδας ανθρώπων, καθώς και βιογραφία, καθώς ανάμεσα στα κεφάλαια του βιβλίου παρεμβάλλονται κεφάλαια με την βιογραφία και τη φιλοσοφία του μεγάλου πεσσιμιστή φιλόσοφου Arthur Schopenhauer. Τέλος, μέσα απο το χαρακτήρα του Τζούλιους ο οποίος είναι ο ψυχοθεραπευτής της ομάδας και ο οποίος πάσχει απο μια θανατηφόρα μορφή καρκίνου και στο τέλος πεθαίνει, διαφαίνεται το ηθικό δίδαγμα του συγγραφέα (ή τέλος πάντων η δική του κοσμοθεωρία): Μέσα απο τα χείλια του Τζούλιους που φτάνει στο τέλος του και κοιτάει πίσω, θα φωνάξει σαν άλλος Ζαρατούστρας: Αυτό ήταν η ζωή; Ε, τότε, άλλη μια φορά!

Ενα απο τα κλασσικά όλων των εποχών που όλοι ήθελαν να έχουν διαβάσει, αλλά κανείς δεν έχει διαβάσει. Εγώ το διάβασα λοιπόν. Και ήταν καλό. Απο μια κακοφτιαγμένη πεντάλφα ο διάβολος παγιδεύεται στο σπίτι του Dr. Faust ο οποίος δεν τον αφήνει να φύγει αν δεν κερδίσει κάτι απο αυτόν. Η μπορεί να ήταν απλώς κόλπο του Μεφίστο για πάρει την ψυχή του Faust. Αρχίζουν οι δυο τους ενα ταξίδι κατά το οποίο ο Dr. Faust που 'σπούδασε και έμαθε τα πάντα, μα πάλι έμεινε μωρός όπως και πρώτα' όπως ομολογεί, προσπαθεί να γνωρίσει τη ζωή χρησιμοποιώντας για εργαλείο του τις διαβολικές δυνάμεις του Μεφιστοφελή. Η ιστορία του Dr. Faust δεν είναι του Goethe, υπήρξε παλιότερα, καθώς και μετά απο τον Goethe. Η ιστορία στην οποία ο Dr. Faust πουλάει την ψυχή του στο διάβολο είναι του μεταγενέστερου Christopher Marlowe. Γενικώς ο Goethe παίζει με πολύ μαεστρία και καταφέρνει να αφήσει αναπάντητες (κι αν μπορούσαν άραγε να απαντηθούν...) τις αιώνιες υπαρξιακές ανησυχίες του ανθρώπου και τα βασανιστικά ερωτήματα... Γιατί είμαι εδώ;... Γιατί έφαγα τα χρόνια μου σπουδάζοντας; θα αναρωτηθεί ο Dr... 'Αντίς η φύση η ζωντανή /που μέσα σε έπλασε ο θεός, /σε τριγυρίζει εδώ καπνός, /μούχλα και σάπιοι σκελετοί'... Τα εύγε μου επίσης στην εξαίρετη ποιητική μεταφορά (δεν μπορείς να την πεις απλώς μετάφραση) του Κ. Χατζόπουλου απο τις εκδόσεις Γκοβόστη.

Κλασσικό πια βιβλίο. Το ομωνυμο musical απο τον ιδιοφυή Andrew Lloyd Webber έκανε και συνεχίζει να κάνει θραύση όπου και αν παίζεται, έχει μεταφραστεί σε αμέτρητες γλώσσες και έχει παρακολουθηθεί απο άπειρους θεατές σε όλο τον κόσμο. Εγώ το έχω δει στη Μαδρίτη παιγμένο στα Ισπανικά και πρέπει να ομολογήσω πως ήταν απο τα λίγα πράματα που με έχουν ενθουσιάσει μέχρι τώρα στη ζωή μου. Το βιβλίο λοιπόν του Gaston Leroux παρουσιάζει την ιστορία ενός υπαρκτού (;...) προσώπου, του Ερίκ, χτίζοντας με πραγματικά μοναδικό τρόπο ενα ολόκληρο κόσμο όπου τα όρια της υπερβολής, του αληθινού και του ψεύτικου γκριζάρουν. Το μυθιστόρημα ειναι βασικά αστυνομικό αλλά ταυτόχρονα και ερωτικό/ποιητικό, με εξαιρετική πλοκή, εξαιρετικές περιγραφές της εσωτερικής πάλης των χαρακτήρων (βλ. Christine), με τον τρομερά δυνατό και ολοκληρωμένο χαρακτήρα του Φαντάσματος που στοιχειώνει την Opera de Paris, αλλά και τους χαρακτήρες των διευθυντών της Όπερας να χτίζουν μια ιστορία που όπως λεει το γνωστό κλισέ, σε κρατάει καθηλωμένο μέχρι το τέλος. Με ενθουσίασε.

Ο Λούντβιχ, ενας ιδεαλιστής κομμουνιστής θα αλλάξει για πάντα τη ζωή του όταν θα στείλει ενα γράμμα σε μια φίλη του στο οποίο αστειεύεται με την αισιοδοξια για την οικοδόμηση του σοσιαλισμού που έπρεπε να διακατέχει κάθε κομμουνιστή. Το Κόμμα χωρίς ίχνος χιούμορ, αδυνατεί να το δει σαν αστείο και τον διαγράφει, διακόπτει και τις σπουδές του και τον στέλνει να κάνει την στρατιωτική του θητεία δουλεύοντας σε ορυχεία. Ο Kundera θίγει τα κακώς κείμενα του κομμουνισμού και βασικά το σοβιετικό μοντέλο σε ενα μυθιστορηματικό βιβλίο που όποιος αγάπησε την αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι, θα το αγαπήσει.